พระไตรปิฎก

คำว่า เหตุสหชาตนิสฺสยอินฺทรยมคฺคอตฺถิอวิคตนฺติ นอารมฺมเณ จตฺตาริ เพราะปัจจัย ๗ คือ เหตุ สหชาตะ นิสสยะ อินทริยะ มัคคะ อัตถิ อวิตะ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ ความว่า ผู้ศึกษาพึง ทราบวิสัชนา ๔ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย ด้วยอำนาจแห่งปัจจัย ๗ เหล่านั้น คือกุศลเป็นปัจจัยแก่กุศล กุศลเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ กุศล เป็นปัจจัยแก่กุสลาพยากตะ อัพยากตะเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ แม้ใน ฆฏนาที่เหลือก็นัยนี้เหมือนกัน ฯ สองบทว่า นอญฺมญฺเ เทฺว ใน นอัญมัญปัจจัย มี ๒ วาระ คือกุศลเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ อัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ. แม้ในวิสัชนา ๒ ข้างหน้าก็นัยนี้เหมือนกัน. ผู้ศึกษาพึงทราบวิธีนับด้วยอำนาจแห่งปัจจัยที่ได้ในฆฏนาทั้งหมด โดย อุบายนี้. ก็ฆฏนาเหล่านั้นทั้งหมดท่านกล่าวว่ามี ๔๑๕ ฆฏนา ด้วยอำนาจ สหชาตฆฏนา และด้วยอำนาจ ปกิณณกฆฏนา ในอนุโลมปัจจนียนัยนี้ ในบรรดาฆฏนาทั้งหลายเหล่านั้น ปัจจัยแม้อย่างหนึ่งในบรรดาปัจจัย ทั้งหลายที่ตั้งอยู่โดยเป็นอนุโลมในฆฏนานั้น ๆ ย่อมไม่ได้โดยเป็นปัจจ- นียะ, ก็ในเหตุมูลกนัยนี้ ปัจจัย ๑๙ มาแล้วโดยเป็นปัจจนียะ เพราะ ปัจจัย ๕ ตั้งอยู่แล้วโดยเป็นอนุโลมในฆฏนาที่ ๑ ปัจจัยที่เหลือเฉพาะที่ เป็นอนุโลมมาแล้วโดยเป็นปัจจนียะ. แม้ในปัจจัยที่เหลือก็เมื่อว่าโดย อนุโลมในอธิการนี้ บรรดาปัจจัยเป็นอันมากปัจจัยอย่างหนึ่ง ๆ เท่านั้น ที่มาแล้วโดยเป็นปัจจนียะ ผู้ศึกษาพึงทราบวิธีนี้ทั้งหมดตามสมควร แม้ ในนัยที่มีอารัมมณปัจจัยเป็นมูลเป็นต้น เหมือนนัยที่มีเหตุปัจจัยเป็นมูล ฉะนั้น. อนุโลมปัจจนียะนัย จบ