พระไตรปิฎก

บทว่า อุกฺกณฺิโต ความว่า ผู้ถึงความเป็นผู้อยู่ยากในศาสนานี้ เพราะความเบื่อหน่าย. อีกประการหนึ่ง มีคำอธิบายว่า ผู้มีจิตฟุ้งซ่านไม่มี อารมณ์แน่วแน่ ชูคออยู่ด้วยคิดว่า เราจะไปวันนี้ เราจะไปพรุ่งนี้ เราจะไป จากนี้ เราจะไป ณ ที่นี้. บทว่า อนภิรโต ได้แก่ ผู้ปราศจากความเพลินใจในศาสนา. สองบทว่า สามญฺา จวิตุกาโม ได้แก่ ผู้อยากจะหลีกออกไป จากความเป็นสมณะ. บทว่า ภิกฺขุภาวํ คือ ด้วยความเป็นภิกษุ. บทว่า ภิกฺขุภาวํ นี้ เป็นทุติยาวิภัตติ เป็นไปในอรรถแห่งตติยาวิภัตติ. ส่วนลักษณะที่สมควร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ด้วยตติยาวิภัตติทีเดียว ในคำว่า พึงสะอิดสะเอียน ด้วยซากศพ อันคล้องไว้ที่คอ ดังนี้เป็นต้น บทว่า อฏฺฏิยมาโน มีความว่า ประพฤติตน เหมือนระอา คือ ถูกบีบคั้น ถึงความลำบาก. อีกอย่างหนึ่ง อธิบายว่า ผู้อันความเป็นภิกษุนั้น รบกวนอยู่ บีบคั้นอยู่. บทว่า หรายมาโน ได้แก่ กระดากอยู่. บทว่า ชิคุจฺฉมาโน ได้แก่ ผู้เกลียดชังความเป็นภิกษุนั้น เหมือน เกลียดของสกปรก ฉะนั้น. บทว่า คิหิภาวํ ปฏฺยมาโน เป็นต้น มีใจความชัดเจนทีเดียว. ศัพท์ว่า ยนฺนูน ในคำว่า ยนฺนูนาหํ พุทฺธํ ปจฺจกฺเขยฺยํ นี้ เป็นนิบาตแสดงความรำพึง. มีคำอธิบายดังนี้ว่า หากเราพึงบอกคืนพระพุทธเจ้า เสีย, การบอกคืนพระพุทธเจ้านี้ พึงเป็นความดีของเราหนอ. สองบทว่า วทติ วิญฺาเปติ มีความว่า ภิกษุมีความกระสันนั้น สั่นวาจากล่าวเนื้อความนี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้ หรือเหล่าอื่น และยังบุคคล ซึ่งตนบอกให้รู้แจ้ง คือให้เข้าใจ.