พระไตรปิฎก

{๑๔๕} [๕๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้น ในความมืดมิดแห่งราตรี พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในที่แจ้ง มีประทีปน้ำมันลุกโพลงอยู่

ขณะนั้น แมลงจำนวนมากตกลงรอบ ๆ ที่ประทีปน้ำมันเหล่านั้นถึงความทุกข์ ความพินาศย่อยยับ

พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นแมลงจำนวนมากตกลงรอบ ๆ ที่ประทีป น้ำมันเหล่านั้นถึงความทุกข์ ความพินาศย่อยยับ

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานนี้ ในเวลานั้นว่า



สมณพราหมณ์พวกหนึ่งแล่นเลยไป ๑

ไม่บรรลุธรรมที่เป็นสาระ ๒

ชื่อว่าพอกพูนเครื่องพันธนาการ ๓ ใหม่ ๆ ยิ่งขึ้น

ยึดมั่นในสิ่งที่ตนได้เห็นแล้วและฟังแล้วอย่างนี้

จึงตกสู่หลุมถ่านเพลิง ๔ตลอดไป

เหมือนแมลงตกลงสู่ประทีปน้ำมันฉะนั้น



๑ แล่นเลยไป หมายถึงยึดถือขันธ์ ๕ ว่าเที่ยง งาม เป็นสุข และเป็นอัตตา (ขุ.อุ.อ. ๕๙/๓๘๒)
๒ ธรรมที่เป็นสาระ หมายถึงศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติ เป็นต้น (ขุ.อุ.อ. ๕๙/๓๘๒)
๓ เครื่องพันธนาการ หมายถึงตัณหาและทิฏฐิ (ขุ.อุ.อ. ๕๙/๓๘๒)
๔ หลุมถ่านเพลิง ในที่นี้หมายถึงภพ ๓ คือ กามภพ รูปภพ และอรูปภพ (ขุ.อุ.อ. ๕๙/๓๘๒)