พระไตรปิฏก

{๘๐๙} สูจิโลมยักษ์จึงทูลถามด้วยคาถานี้ว่า

ราคะและโทสะมีอะไรเป็นเหตุ

ความไม่ยินดี ๑ ความยินดี ๒

และความขนพองสยองเกล้า ๓ เกิดจากอะไร

ความตรึกในใจเกิดจากอะไร

ย่อมผูกจิตไว้ได้เหมือนพวกเด็กผูกตีนกาไว้ ฉะนั้น

{๘๑๐} พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ราคะและโทสะมีอัตภาพนี้เป็นเหตุ

ความไม่ยินดี ความยินดี

และความขนพองสยองเกล้าเกิดจากอัตภาพนี้

ความตรึกในใจเกิดจากอัตภาพนี้

ย่อมผูกจิตไว้เหมือนพวกเด็กผูกตีนกาไว้ ฉะนั้น

อกุศลวิตกเป็นอันมาก

เกิดจากความเยื่อใยคือตัณหา

เกิดขึ้นในตนแล้วแผ่ซ่านไปในวัตถุกามทั้งหลาย

เหมือนย่านไทรเกิดจากลำต้นไทรแล้วแผ่ซ่านไปในป่า ฉะนั้น

ชนเหล่าใดรู้อัตภาพนั้นว่าเกิดจากสิ่งใด

ชนเหล่านั้นย่อมบรรเทาเหตุเกิดนั้นเสียได้

ยักษ์ ท่านจงฟัง ชนเหล่านั้นย่อมข้ามห้วงแห่งกิเลสนี้

ซึ่งข้ามได้ยาก อันตนไม่เคยข้ามเพื่อความไม่มีภพใหม่ต่อไป ๔



๑ ความไม่ยินดี หมายถึงความไม่ยินดีในเสนาสนะที่สงัดหรือกุศลธรรม (ขุ.สุ.อ. ๒๗๓/๑๑๔)
๒ ความยินดี หมายถึงความยินดีในกามคุณ ๕ (ขุ.สุ.อ. ๒๗๓/๑๑๔)
๓ ความขนพองสยองเกล้า หมายถึงความสะดุ้งกลัวแห่งจิตจนขนลุก (ขุ.สุ.อ. ๒๗๓/๑๑๔)
๔ ดูเทียบ ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๕/๑๓