คัมภีร์วิสุทธิมรรค

สำหรับโสสานิกภิกษุชั้นต่ำ อยู่ในสุสานที่พอเข้าลักษณะแห่งสุสานตามนัยที่กล่าวแล้ว ก็เป็นการสมควร

ว่าด้วยประเภทในโสสานิกังคธุดงค์นี้ เพียงเท่านี้

ความแตก

ก็แหละ ธุดงค์นี้ย่อมแตก คือหายจากสภาพธุดงค์ โดยที่โสสานิกภิกษุทั้ง 3 ประเภทนี้ สำเร็จการอยู่ในสถานที่ซึ่งมิใช่สุสานนั่นเทียว

ท่านผู้ชำนาญในคัมภีร์อังคุตตรนิกายอรรถาธิบายไว้ว่า ธุดงค์นี้ย่อมแตกในวันที่ไม่ไปสู่สุสาน

ว่าด้วยความแตกในโสสานิกังคธุดงค์นี้ เพียงเท่านี้

อานิสงส์

ก็แหละ อานิสงส์ในธุดงค์นี้มีดังนี้ คือ ได้มรณสติ มีการอยู่อย่างไม่ประมาท ได้ประสบอสุภนิมิต บรรเทาเสียได้ซึ่งความกำหนัดในกาม ได้เห็นสภาวะแห่งกายเนือง ๆ เป็นผู้มากด้วยความสังเวชสดใจ ละเสียได้ซึ่งความเมาในความไม่มีโรคเป็นต้น ครอบงำเสียได้ซึ่งภัยอันน่ากลัว มีภาวะเป็นที่เคารพและเป็นที่น่าสรรเสริญของมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้มีความประพฤติสมควรแก่คุณมีความมักน้อยเป็นต้น

ก็แหละ โทษเพราะประมาททั้งหลายย่อมไม่ถูกต้อง พ้องพานซึ่งภิกษุผู้อยู่ในสุสานเป็นปกติ แม้จะหลับอยู่ก็ตาม ทั้งนี้เพราะอำนาจแห่งมรณานุสติภาวนา

แหละเมื่อโสสานิกภิกษุนั้นเห็นศพอยู่อย่างมากมาย จิตของท่านไม่ตกไปสู่อำนาจภาพและอำนาจของกามเลย

โสสานิกภิกษุย่อมประสบความสังเวชสดใจอย่างไพศาล ย่อมไม่เข้าถึงซึ่งความมัวเมา อนึ่ง ชื่อว่าพยายามแสวงหาอยู่ซึ่งพระนิพพานโดยชอบ