ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ในบรรดากัมมัฏฐานทั้งหลาย กสิณที่เหลือ ๙ ยกเว้นอากาสกสิณ เป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่อารุปปฌานทั้งหลาย กสิณ ๑๐ เป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่อภิญญา พรหมวิหารสามข้อแรกเป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่พรหมวิหารข้อที่ ๔ อารุปปกัมมัฏฐานต่ำ ๆ เป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่อารุปปกัมมัฏฐานสูง ๆ และเนวสัญญานาสัญญายตนะเป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่นิโรธสมาบัติ
กัมมัฏฐานทั้งหมดเป็นปัจจัยเกื้อหนุนแก่การอยู่เป็นสุข แก่วิปัสสนากัมมัฏฐาน และแก่สมบัติทั้งหลาย นักศึกษาพึงทราบการวินิจฉัยกัมมัฏฐานโดยความเป็นปัจจัยเกื้อหนุนด้วยประการฉะนี้
กัมมัฏฐานที่เหมาะแก่คนราคจริต คือ อสุภะ ๑๐ และกายคตาสติ รวม ๑๑ ประการ พรหมวิหาร ๔ และวรรณกสิณ ๔ เหมาะแก่คนโทสจริต อานาปานสติเหมาะแก่คนโมหจริตและคนวิตกจริต อนุสสติหกข้างต้นเหมาะแก่คนศรัทธาจริต มรณสติ อุปสมานุสสติ จตุธาตุววัตถาน และอาหาเรปฏิกูลสัญญาเหมาะแก่คนพุทธิจริต ส่วนกสิณที่เหลือ ๖ กับอารุปป์ ๔ เหมาะแก่คนทุกจริต
ในกสิณ ๑๐ กสิณขนาดเล็กเหมาะแก่คนวิตกจริต ส่วนกสิณขนาดใหญ่เหมาะแก่คนโมหจริต นักศึกษาพึงทราบความเหมาะสมแก่จริยาในกัมมัฏฐาน ๔๐ ด้วยประการฉะนี้