ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
๓. บัดนี้ พระเถระจะแสดงจิตตามลำดับบทก่อน จึงกล่าวว่า ตตฺถ จิตฺตํ (ในบรรดาเนื้อความของพระอภิธรรม ๔ ประการนั้น ลำดับแรก จิตมี ๔ อย่าง คือ กามาวจรจิต รูปาวจรจิต อรูปาวจรจิต และโลกุตตรจิต) เป็นต้น
คำว่า ตตฺถ คือ ในบรรดาเนื้อความของพระอภิธรรม ๔ ประการนั้น
คำว่า ตาว แปลว่า ก่อน
คำว่า จตุพฺพิธํ คือ จิตมี ๔ อย่าง
ในคำว่า กามาวจรํ นี้ กามะ คือ ภพที่เหล่าสัตว์รื่นรมย์
อีกนัยหนึ่ง กามะ คือ ภพเป็นที่รื่นรมย์ของเหล่าสัตว์ด้วยความเพลิดเพลินในกามคุณ เพราะยังข่มกามราคะไม่ได้ มีผู้รื่นรมย์ด้วยความเพลิดเพลินในฌานเหมือนเหล่าสัตว์ในภูมิชั้นสูง หมายถึง กามภูมิ ๑๑
[คำว่า กาม มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- ภพที่เหล่าสัตว์รื่นรมย์ = กามียตีติ กาโม (ลง ณ ปัจจัยในกรรมสาธนะ)
- ภพเป็นที่รื่นรมย์ของเหล่าสัตว์ = กาเมนฺติ เอตฺถาติ กาโม (ลง ณ ปัจจัยในอธิกรณสาธนะ)]