คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

ภาพรวม · Overview

คู่มือสรุปสาระสำคัญของพระอภิธรรม

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะเป็นคัมภีร์ระดับอรรถกถาที่เกิดขึ้นในช่วงประมาณ พ.ศ. 800 ถึง พ.ศ. 1200 รจนาโดยพระอนุรุทธาจารย์ โดยรวบรวมเนื้อหาสำคัญจากพระอภิธรรมปิฎก 7 คัมภีร์และอรรถกถาพระอภิธรรม เพื่อให้การศึกษาพระอภิธรรมเป็นระบบและเข้าใจได้ง่ายขึ้น

เนื้อหาของคัมภีร์แบ่งออกเป็น 9 ปริเฉท ครอบคลุมจิต เจตสิก รูป นิพพาน วิถีจิต ปัจจัย และกรรมฐาน ซึ่งเป็นแกนสำคัญของการศึกษาปรมัตถธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท

เนื้อหา · Chapters

อภิธัมมัตถสังคหะ 9 ปริเฉท

จิตตสังคหวิภาค

จำแนกจิตเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงจิตปรมัตถ์ทั้งหมด 121 ประเภท แบ่งเป็น 4 กลุ่มใหญ่ตามภูมิของจิต คือ กามาวจรจิต รูปาวจรจิต อรูปาวจรจิต และโลกุตตรจิต

จิต 121 กามาวจรจิต รูปาวจรจิต อรูปาวจรจิต โลกุตตรจิต

เจตสิกสังคหวิภาค

จำแนกเจตสิกเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงเจตสิกปรมัตถ์ หรือสภาพธรรมที่เกิดร่วมกับจิต ทั้งหมด 52 ประเภท แบ่งเป็น อัญญสมานเจตสิก อกุศลเจตสิก และโสภณเจตสิก

อัญญสมานเจตสิก อกุศลเจตสิก โสภณเจตสิก

ปกิณณกสังคหวิภาค

จำแนกจิตและเจตสิกโดยทั่วไป

แสดงสภาพธรรมของจิตและเจตสิกโดยแบ่งเป็น 6 หมวด คือ เวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์ และวัตถุ

เวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์ วัตถุ

วิถีสังคหวิภาค

จำแนกวิถีจิตเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงวิถีจิต เช่น ปัญจทวารวิถีและมโนทวารวิถี รวมถึงการจำแนกตามอารมณ์ 6 ประเภท

ปัญจทวารวิถี มโนทวารวิถี อติมหันตารมณ์ มหันตารมณ์ ปริตตารมณ์ อติปริตตารมณ์ วิภูตารมณ์ อวิภูตารมณ์

วิถีมุตตสังคหวิภาค

จำแนกจิตที่พ้นจากวิถี

จำแนกจิตที่พ้นจากวิถีเป็นหมวดใหญ่ เช่น ภูมิ 4 ปฏิสนธิ 4 กรรม 4 และการอุบัติแห่งมรณะ 4

ภูมิ 4 ปฏิสนธิ 4 กรรม 4

รูปสังคหวิภาค

จำแนกรูปเป็นหมวดหมู่

แสดงรูปปรมัตถ์ทั้งหมด 28 ประเภท แบ่งเป็นมหาภูตรูป 4 และอุปาทายรูป 24

รูป 28 มหาภูตรูป 4 อุปาทายรูป 24

สมุจจยสังคหวิภาค

จำแนกหัวข้อธรรมเป็นหมวดหมู่

แสดงหมวดธรรมกว้าง ๆ เช่น จิต เจตสิก นิปผันนรูป นิพพาน และประมวลธรรมในกลุ่มอกุศล มิสสกะ โพธิปักขิยธรรม และสรรพสังคหะ

จิต เจตสิก นิปผันนรูป นิพพาน

ปัจจยสังคหวิภาค

จำแนกปัจจัยเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงปัจจัยหรือธรรมที่อุปการะแก่สังขตธรรมทั้งหลาย โดยแสดงเป็น 2 นัย คือ ปฏิจจสมุปบาทนัย และปัฏฐานนัย หรือปัจจัย 24

ปฏิจจสมุปบาท ปัฏฐาน

กัมมัฏฐานสังคหวิภาค

จำแนกกรรมฐานเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงกรรมฐานเป็นหมวดหมู่ ได้แก่ สมถกรรมฐาน 40 วิปัสสนากรรมฐาน และวิปัสสนาญาณ 16

สมถกรรมฐาน 40 วิปัสสนากรรมฐาน วิปัสสนาญาณ 16

พระอภิธรรม · Related Texts

พระอภิธรรมปิฎก (พระอภิธรรม 7 คัมภีร์)

พระอภิธรรมปิฎก

ธัมมสังคณี

วิภังคปกรณ์

ธาตุกถา

ปุคคลบัญญัติ

กถาวัตถุ

ยมกปกรณ์

มหาปัฏฐาน