Abhidhammattha Sangaha

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ

A Manual of Abhidhamma

9 ปริเฉท 4 ปรมัตถธรรม พระอภิธรรม

คู่มือสรุปสาระสำคัญของพระอภิธรรม

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะเป็นคัมภีร์ระดับอรรถกถาที่เกิดขึ้นในช่วงประมาณ พ.ศ. 800 ถึง พ.ศ. 1200 รจนาโดยพระอนุรุทธาจารย์ โดยรวบรวมเนื้อหาสำคัญจากพระอภิธรรมปิฎก 7 คัมภีร์และอรรถกถาพระอภิธรรม เพื่อให้การศึกษาพระอภิธรรมเป็นระบบและเข้าใจได้ง่ายขึ้น

เนื้อหาของคัมภีร์แบ่งออกเป็น 9 ปริเฉท ครอบคลุมจิต เจตสิก รูป นิพพาน วิถีจิต ปัจจัย และกรรมฐาน ซึ่งเป็นแกนสำคัญของการศึกษาปรมัตถธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท

อภิธัมมัตถสังคหะ 9 ปริเฉท

1

จิตตสังคหวิภาค

จำแนกจิตเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงจิตปรมัตถ์ทั้งหมด 121 ประเภท แบ่งเป็น 4 กลุ่มใหญ่ตามภูมิของจิต คือ กามาวจรจิต รูปาวจรจิต อรูปาวจรจิต และโลกุตตรจิต

2

เจตสิกสังคหวิภาค

จำแนกเจตสิกเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงเจตสิกปรมัตถ์ หรือสภาพธรรมที่เกิดร่วมกับจิต ทั้งหมด 52 ประเภท แบ่งเป็น อัญญสมานเจตสิก อกุศลเจตสิก และโสภณเจตสิก

3

ปกิณณกสังคหวิภาค

จำแนกจิตและเจตสิกโดยทั่วไป

แสดงสภาพธรรมของจิตและเจตสิกโดยแบ่งเป็น 6 หมวด คือ เวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์ และวัตถุ

4

วิถีสังคหวิภาค

จำแนกวิถีจิตเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงวิถีจิต เช่น ปัญจทวารวิถีและมโนทวารวิถี รวมถึงการจำแนกตามอารมณ์ 6 ประเภท

6

รูปสังคหวิภาค

จำแนกรูปเป็นหมวดหมู่

แสดงรูปปรมัตถ์ 28 ประเภท การจำแนกรูป สมุฏฐาน รูปกลาป ความเป็นไปของรูป และการจำแนกนิพพาน

7

สมุจจยสังคหวิภาค

จำแนกหัวข้อธรรมเป็นหมวดหมู่

แสดงจำแนกหัวข้อธรรมเป็นหมวดหมู่ ได้แก่ กลุ่มอกุศล มิสสกะ โพธิปักขิยธรรม และสรรพสังคหะ

8

ปัจจยสังคหวิภาค

จำแนกปัจจัยเป็นหมวดหมู่

รวบรวมและแสดงปัจจัยหรือธรรมที่อุปการะแก่สังขตธรรมทั้งหลาย โดยแสดงเป็น 2 นัย คือ ปฏิจจสมุปบาทนัย และปัฏฐานนัย หรือปัจจัย 24

พระอภิธรรมปิฎก (พระอภิธรรม 7 คัมภีร์)

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka