ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
(ประมวลเจตสิก)
๑. พระอนุรุทธอาจารย์เมื่อได้แสดงการประมวลจิตแล้ว บัดนี้ จะแสดงการประมวลเจตสิกเป็นลำดับต่อไป จึงเริ่มกล่าวคาถาแรกเพื่อแสดงความหมายของศัพท์และอรรถที่เป็นองค์ธรรม พร้อมทั้งลักษณะการประกอบร่วมกับจิต ๔ ประการ
ในครึ่งต้นของคาถาแรกกล่าวว่า เอกุปปาทนิโรธา จ เอกาลมฺพณวตฺถุกา (มีการเกิด และดับขณะเดียวกับจิต มีอารมณ์และที่ตั้งอย่างเดียวกันจิต) นั้น แสดงลักษณะเฉพาะ ๔ ประการของเจตสิกในการประกอบร่วมกับจิต
คำว่า เจโตยุตฺตา (ประกอบกับจิต) แสดงความหมายของเจตสิก คือ สภาวะประกอบในจิต อีกนัยหนึ่ง เจตสิก คือ สภาวะประกอบกับจิต
[คำว่า เจตสิก มีความหมาย ๒ ประการ คือ
คำว่า ทวิปญฺญาส ธมฺมา (สภาวะธรรม ๕๒ อย่าง) เป็นการแสดงจำนวนเจตสิก ส่วนคำว่า เจตสิกา (ชื่อว่า เจตสิก) แสดงบทสำเร็จ
ในคาถานั้น คำว่า อุปปาทะ คือ ความเกิดขึ้นโดยสภาวะต่อไปเบื้องหน้าอันเป็นอนาคตของธรรมทั้งหลาย ซึ่งหมายถึง การอุบัติ โดยอธิบายใจความได้ว่า สังขตธรรม