ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
- อเหตุกกุศลวิปากจิต ๘ ดวง (ในอเหตุกจิต)
- กามาวจรวิปากจิต ๘ ดวง (ในโสภณจิต)
กุศลจิตและอกุศลจิต ๒๐ ดวง คือ
- กามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง
- อกุศลจิต ๑๒ ดวง
กิริยาจิต ๑๑ ดวง คือ
- อเหตุกกิริยาจิต ๓ ดวง (ในอเหตุกจิต ๑๘)
- กามาวจรกิริยาจิต ๘ ดวง (ในโสภณจิต)
๑๔. จิต ๕๙ ดวง หรือจิต ๘๑ ดวงบ้าง นอกเหนือจากอกุศลจิต [๑๒ ดวง] และอเหตุกจิต [๑๘ ดวง] ต่อไปนี้ เรียกว่า โสภณจิต
[โลภมูลจิต ๘ ดวง โทสมูลจิต ๒ ดวง โมหมูลจิต ๒ ดวง รวม ๑๒ ดวงนี้ คือ อกุศลจิต ๑๒ อกุศลวิปากจิต ๗ ดวง อเหตุกกุศลวิปากจิต ๘ ดวง อเหตุกกิริยาจิต ๓ ดวง รวม ๑๘ ดวงนี้ คือ อเหตุกจิต ๑๘ ทั้งอกุศลจิต ๑๒ ดวงและอเหตุกจิต ๑๘ ดวง รวมเป็น ๓๐ ดวง นี้แหละ เรียกว่า อโสภณจิต ๓๐ คือ จิตที่มิใช่โสภณจิต
ท่านแสดงโสภณจิตเป็น ๕๙ ดวงเป็นการแสดงโดยสังเขป ส่วนที่แสดงเป็น ๘๑ ดวงเป็นการแสดงโดยพิสดาร โสภณจิตที่แบ่งออกเป็น ๕๙ ดวงหรือ ๘๑ ดวงนั้น จำแนกออกเป็น ๔ ภูมิ คือ
- กามาวจรโสภณจิต ๒๔ ดวง
- รูปาวจรจิต ๑๕ ดวง
- อรูปาวจรจิต ๑๒ ดวง
- โลกุตตรจิต ๘ ดวงหรือ ๔๐ ดวง
ในบรรดาโสภณจิตเหล่านี้ ท่านจะแสดงกามาวจรโสภณจิตก่อน แล้วแสดงจิตอื่นๆ ตามลำดับความทรามและประณีต
๑๕. จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับปัญญา ไม่มีสังขาร ดวงหนึ่ง
จิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบกับปัญญา มีสังขาร ดวงหนึ่ง