ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
จิตทั้ง ๘ ดวงนี้ ชื่อว่า กามาวจรกิริยาจิตที่มีเหตุ (มหากิริยาจิต)
๑๘. จบกามาวจรกุศลจิต [๘ ดวง] กามาวจรวิปากจิต [๘ ดวง] และกามาวจรกิริยาจิต [๘ ดวง] ที่มีเหตุ ทั้ง ๒๔ ดวงโดยประการทั้งปวงอย่างนี้
[กามาวจรโสภณจิต ๒๔ ดวงจำแนกโดยชาติออกเป็น ๓ ประเภท คือ
- กามาวจรกุศลจิต กุศลจิตในกามภูมิ มี ๘ ดวง เรียกว่า มหากุศลจิต บ้าง
- กามาวจรวิปากจิต วิปากจิตในกามภูมิ มี ๘ ดวง เรียกว่า มหาวิปากจิต บ้าง
- กามาวจรกิริยาจิต กิริยาจิตในกามภูมิ มี ๘ ดวง เรียกว่า มหากิริยาจิต บ้าง
กุศลจิต คือ จิตที่ดีงาม มีสภาพไม่มีโทษแก่ตนเองในขณะทำและให้ผลเป็นความสุขในเวลาต่อมา
วิปากจิต คือ จิตที่เป็นผลของกุศลและอกุศล
กิริยาจิต คือ จิตสักว่ากระทำอาการ กล่าวคือ จิตของพระอรหันต์ที่สักว่าเป็นไปในกุศลกรรม แต่ไม่ให้ผลเป็นวิบาก เนื่องจากพระอรหันต์จะกิเลสทั้งหลายแล้วไม่เกิดอีก กุศลกรรมที่ทำไว้เมื่อเป็นพระอรหันต์จึงส่งผลให้ไปเกิดในภพอื่นไม่ได้]
๑๙. กามาวจรกุศลจิต [๘ ดวง] กามาวจรวิปากจิต [๘ ดวง] และกามาวจรกิริยาจิต [๘ ดวง] ที่มีเหตุ มี ๒๔ ดวงตามประเภทแห่งเวทนา ปัญญา และสังขาร
[ท่านใช้เวทนา ปัญญา และสังขาร (สิ่งชักจูง) เป็นเกณฑ์ในการแสดงจิตแต่ละดวงดังที่กล่าว]
๒๐. ในกามาวจรภูมิมีจิต ๕๔ ดวงโดยประการทั้งปวง คือ วิปากจิต ๒๓ ดวง กุศลจิตและอกุศลจิต ๒๐ ดวง และกิริยาจิต ๑๑ ดวง
[วิปากจิต ๒๓ ดวง คือ
- อกุศลวิปากจิต ๗ ดวง (ในอเหตุกจิต)