ปริจเฉทที่ ๕
ภูมิปุคคลจิตตุปปัตตินิเทศ
(คำอธิบายการเกิดขึ้นของจิตตามภูมิและบุคคล)
คำปฏิญญา
๑๘๒. อิโต ปรํ ปวกฺขามิ พุทฺธิวุทฺธิกรํ นยํ
จิตฺตานํ ภูมีสุปฺปตฺตึ ปุคฺคลานํ วเสน จ.
“ต่อแต่นี้ไป ข้าพเจ้าจักกล่าวนัยอันกระทำความเจริญแห่งปัญญา คือ การเกิดขึ้น ของจิตในแต่ละภูมิและบุคคล”
คติ ๕ ภพ ๓
๑๘๓. เทวา เจว มนุสฺสา จ ติสฺโสวาปายภูมิโย
คติโย ปญฺจ นิทฺทิฏฺฐา สตฺถุนา ตุ ตโย ภวา.
“พระศาสดาทรงแสดงคติ๕คือ เทวดา ๑ มนุษย์ ๑ อบายภูมิ๓ [นรก กำเนิดของ ดิรัจฉาน และที่อยู่ของเปรต] ส่วนภพมี ๓ [กามภพ รูปภพ และอรูปภพ]”
[คติ ๕ อย่างนี้พบในอังคุตตรนิกาย นวกนิบาตว่า ปญฺจิมา ภิกฺขเว คติโย. กตมา ปญฺจ. นิรโย ติรจฺฉานโยนิเปตฺติวิสโย มนุสฺสา เทวา. อิมา โข ภิกฺขเว ปญฺจ คติโย.๕
“ดูกรสารีบุตร คติมี๕อ ย่างเหล่านี้ คติ๕อ ย่างเป็นไฉน คือ นรก กำเนิดของดิรัจฉาน ที่อยู่ ของเปรต มนุษย์ และเทวดา ดูกรสารีบุตร คติมี ๕ อย่างเหล่านี้” พระพุทธองค์ตรัสอบายภูมิ๓ ในพระสูตรนี้ โดยรวมเอาอสุรกายเข้าในเปรต และรวมพรหม