จิต ๔ ดวงนี้ ชื่อว่า โลกุตตรกุศลจิต ในโลกุตตรกุศลจิต ๔ ดวงนี้ แต่ละดวงมี๕อ ย่าง โดยประเภทแห่งการประกอบ กับองค์ฌาน ดังนั้น โลกุตตรกุศลจิตจึงมี ๒๐ ดวง โลกุตตรกุศลจิตทั้งหมดนี้ดำเนินไปด้วยอำนาจของกุศลคือโลกุตตรภาวนา ย่อมให้ สำเร็จความเป็นอริยบุคคล ๔ จำพวก โดยความเป็นไปแห่งผลจิตอันสมควรแก่มรรค โปรดทราบโลกุตตรกุศลจิตอย่างนี้”
คาถาสรุปกุศลจิต
๒๘. กาเม อฏฺเฐว รูเป จ ปญฺจ จตฺตาริรูปิสุ
จตฺตารานุตฺตราเนวํ กุสลาเนกวีสติ.
“กุศลจิตมี๒๑ ดวง คือ [กามาวจร]กุศลจิต ๘ ดวงในกามภูมิ[รูปาวจร]กุศลจิต๕ ดวงในรูปภูมิ[อรูปาวจร]กุศลจิต ๔ ดวงในอรูปภูมิ และโลกุตตรกุศลจิต ๔ ดวง”
๒๙. กุสลากุสลาปคเตน สตา
กุสเล กุสเลน จ ยํ กุสลํ
จตุภูมิคตํ มุนินา วสินา ลปิตํ ลปิตํ สกลมฺปิ มยา.
“พระมุนีผู้ทรงปราศจากกุศลและอกุศลแล้ว ทรงมีสติรอบรู้ในกุศล และช่ำชอง [ในฌานเป็นต้น] ตรัสกุศลจิตอันเป็นไปในภูมิ๔ [กามภูมิรูปภูมิอรูปภูมิและโลกุตตรภูมิ] อันใดไว้ ข้าพเจ้ากล่าวกุศลจิตทั้งหมดนั้นแล้ว”
อกุศลจิต
อกุสลํ ปน ภูมิโต เอกวิธํ กามาวจรเมว, นิยตานิยตวตฺถุวเสน จ เอกเหตุกทุเหตุก-วเสน จ ปฏิสนฺธิชนกาชนกวเสน จ ทุวิธํ,ตีหิเวทนาหิโยคโต จ โลภมูลํ โทสมูลํ โมหมูลนฺติ มูลโต จ ติวิธํ โหติ.
“อกุศลจิตมี ๑ อย่างโดยภูมิ คือ กามาวจรภูมิเท่านั้น