จกฺขุปฏิหนนลกฺขณํ,จ กฺขุวิญฺญาณสฺสวิสยภาวรสํ,ต สฺเสว โคจรภาวปจฺจุปฏฺฐานํ,จ ตุมหา-ภูตปทฏฺฐานํ. ยถา เจตํ, ตถา สพฺพานิปิ อุปาทารูปานีติ.
“คำว่ารูปํมีคำอธิบายว่ารูปะ คือรูปแสดง หมายความว่ารูปที่มีสีสรรต่างกัน แล้วแสดงสภาพที่เกิดขึ้นในใจ [เช่นเ มื่อเห็นใบหน้าแล้วก็รู้ว่าพอใจ ดีใจ โกรธ หรือเสียใจ เป็นต้น] รูปารมณ์ มีสภาพกระทบจักขุประสาท มีหน้าที่ทำอารมณ์ให้แก่จักขุวิญญาณ มีการเป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณเป็นเครื่องปรากฏ มีมหาภูตรูปทั้ง ๔ เป็นเหตุใกล้ อนึ่ง แม้อุปาทายรูปทั้งหมดก็มีมหาภูตรูปทั้ง ๔ เป็นเหตุใกล้เหมือนรูปารมณ์ ดังกล่าว” สทฺโทติสทฺทยตีติสทฺโท. โส ปน โสตปฏิหนนลกฺขโณ. โสตวิญฺญาณสฺสวิสยภาว-รโส. ตสฺเสว โคจรภาวปจฺจุปฏฺฐาโน.
“คำว่า สทฺโท มีคำอธิบายว่า สัททะ (เสียง) คือ รูปที่ถูกเปล่งออก สัททารมณ์ มีสภาพกระทบโสตประสาท มีหน้าที่ทำอารมณ์ให้แก่โสตวิญญาณ มีการเป็นอารมณ์ของโสตวิญญาณเป็นเครื่องปรากฏ”
คนฺโธติอตฺตานํ คนฺธยติสูจยตีติคนฺโธ. โส ฆานปฏิหนนลกฺขโณ. ฆานวิญฺญาณสฺส วิสยภาวรโส. ตสฺเสว โคจรภาวปจฺจุปฏฺฐาโน.
“คำว่าคนฺโธมีคำอธิบายว่าคันธะ(กลิ่น) คือรูปประกาศตน [เหมือนกลิ่นดอกไม้ ซึ่งแสดงที่ตั้งของดอกไม้] คันธารมณ์ มีสภาพกระทบฆานประสาท มีหน้าที่ทำอารมณ์ให้แก่ฆานวิญญาณ มีการเป็นอารมณ์ของฆานวิญญาณเป็นเครื่องปรากฏ”
รโสติรสนฺติเตนาติรโส. โส ชิวฺหาปฏิหนนลกฺขโณ. ชิวฺหาวิญฺญาณสฺสวิสยภาว-