ปริจเฉทที่ ๑๑
นิพพานนิเทศ
(คำอธิบายนิพพาน)
คำปฏิญญา
๗๖๘. รูปานนฺตรมุทฺทิฏฺฐํ นิพฺพานํ ยํ ปนาทิโต
ตสฺสิทานิ อนุปฺปตฺโต วิภาวนนยกฺกโม.
“ข้าพเจ้าได้แสดงพระนิพพานไว้ต่อจากรูปในอุเทศคาถาก่อน บัดนี้ ถึงลำดับนัยใน การอธิบายพระนิพพานแล้ว”
๗๖๙. ตสฺมาหํ ตสฺส ทสฺเสตุํ ทุกฺกรสฺส ยถาพลํ
ทุพฺโพธสฺส ปวกฺขามิ วิภาวนมิโต ปรํ.
“ดังนั้นแ ต่นี้ไปข้าพเจ้าจักกล่าวอธิบายพระนิพพาน เพื่อแสดงพระนิพพานซึ่งบรรลุ และหยั่งรู้ได้ยาก ตามกำลังสติปัญญา”
ความหมายของพระนิพพาน
ตตฺถ นิพฺพานนฺติ ภวาภวํ วินนโต วานํ วุจฺจติ ตณฺหา. วานโต นิกฺขนฺตตฺตา นิพฺพานนฺติจป วุจฺจติอมตํ อสงฺขตํ ปรมํ สุขํ.วุตฺตํ เหตํ “โย โส สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพู-ปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานนฺ”ติ.๒๔
“คำว่านิพพาน ในคาถานั้น หมายความว่าตัณหาได้ชื่อว่า วานะ (สภาพสืบต่อ ภพ) เพราะสืบต่อภพน้อยภพใหญ่ ส่วนบรมสุขที่ไม่ตายไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง พระพุทธเจ้าตรัส เรียกว่านิพพาน เพราะหลีกออกจากตัณหา สมจริงดังพระพุทธวจนะว่า