ปริจเฉทที่ ๑๓
การกปฏิเวธนิเทศ
(คำอธิบายอัตตาและการแทงตลอดอัตตา)
ผู้ทำกรรมและผู้เสวยผลกรรมไม่มีจริงโดยปรมัตถ์
เอตฺถาห- นิทฺทิฏฺฐา กุสลาทโย นาม ธมฺมา. น ปเนเตสํ การโก อตฺตา นิทฺฺทิฏฺโฐ. ตสฺสหิการกสฺส เวทกสฺสอ ตฺตโน อภาเว กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ อภาโว สิยา. เตสมภาเว ตทายตฺตวุตฺตีนํ เตสํ วิปากานมภาโว โหติ.ต สฺมา กุสลาทีนํ ธมฺมานํ เทสนา นิรตฺถิกาติ.อ ตฺร วุจฺจเต- นายํ นิรตฺถิกา. สาตฺถิกาวายํ เทสนา. ยทิการกสฺสาภาวา กุสลาทีนมภาโว สิยา, ตสฺสป ริกปฺปิตสฺสอ ตฺตโนปิ อภาโว สิยา. กึ การณนฺติเจ. ตสฺสอ ตฺตโน อญฺญสฺส การกสฺสา-ภาวโต. การกาภาเวปิ กตฺตา อตฺตา อตฺถีติเจ. ตถา กุสลาทีนมฺปิ อสติปิ กตฺตริอตฺถิตา อุป-คนฺตพฺพา. กุโตยํ ตว ตตฺถานุโรโธ. อิธวิโรโธติ. อถาปิ ยถา ปน โลเก การกาภาเวปิ ปถวี-อาปเตชอุตุอาทโย ปฏิจฺจอ งฺกุราทีนํ อภินิพฺพตฺติทิสฺสติ, ตถา เอเตสมฺปิ กุสลาทีนํ ธมฺมานํ เหตุปจฺจยสามคฺคิยา อภินิพฺพตฺติโหตีติเวทิตพฺพา.
“ถามว่า : พระผู้มีพระภาคทรงแสดงกุศลธรรมเป็นต้นไว้ แต่มิได้ทรงแสดงอัตตา ผู้ทำกุศลเป็นต้นนั้นเ มื่อไม่มีอัตตาผู้ทำกรรมผู้เสวยผลกรรม กุศลและอกุศลก็ไม่ควรจะมีได้ เมื่อไม่มีกุศลและอกุศล วิบากของกุศลและอกุศลที่เป็นไปเนื่องด้วยกุศลและอกุศลก็ไม่ควรจะ มีได้ ดังนั้น การแสดงกุศลธรรมเป็นต้นก็หาประโยชน์มิได้หรือไร
ตอบว่า : การแสดงธรรมนี้มีประโยชน์โดยแท้ เพราะถ้ากุศลเป็นต้นไม่ควรจะมีได้ เนื่องจากไม่มีผู้ทำกรรม อัตตาที่เดียรถีย์ดำริขึ้นก็ไม่ควรจะมีได้ เพราะไม่มีอัตตาอื่นที่ทำ อัตตานั้น
ถามว่า: เ มื่อไม่มีผู้ทำกรรม อัตตาผู้ทำกรรมจะมีได้ไหม