ปริจเฉทที่ ๑๙
กังขาวิตรณวิสุทธินิเทศ
(คำอธิบายกังขาวิตรณวิสุทธิ)
กังขาวิตรณวิสุทธิ
๑๒๒๗. เอตสฺส นาม รูปสฺส ชานิตฺวา เหตุปจฺจเย
กงฺขา ตีสุ ปนทฺธาสุ วิตริตฺวา ฐิตํ ปน.
๑๒๒๘. กงฺขาวิตรณํ นาม ญาณํ ตํ สมุทีริตํ
ตํ สมฺปาเทตุกาเมน อตฺถกาเมน ภิกฺขุนา.
๑๒๒๙. นามรูปสฺส โก เหตุ โก นุ วา ปจฺจโย ภเว
อาวชฺชิตฺวา ตมิจฺเจวํ รูปกายสฺส ตาวเท.
๑๒๓๐. เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นหารุ จ
อฏฺฐิมิญฺชญฺจ วกฺกญฺจ หทยํ ยกนมฺปิ จ.
๑๒๓๑. อิจฺเจวมาทิพาตฺตึส- โกฏฺฐาสปจฺจยสฺส หิ
ปริคฺคณฺหติ กายสฺส มนสา เหตุปจฺจเย.
“ญาณที่ข้ามความสงสัยในกาลทั้ง ๓ เพราะกำหนดรู้เหตุปัจจัยของรูปนามนั้นได้ พระพุทธองค์ตรัสว่ากังขาวิตรณวิสุทธิ ภิกษุผู้รักตนปรารถนาจะยังญาณนั้นให้ถึงพร้อม ย่อมใคร่ครวญเหตุปัจจัยของรูป นามว่า อะไรเป็นเหตุปัจจัยของรูปนาม ครั้นแล้วได้กำหนดรู้เหตุปัจจัยของกายอันได้แก่รูป-กาย ที่มีอาการ ๓๒ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับดังนี้เป็นต้น”