อกุศลวิปากเจตสิกเหล่านั้นเหมือนกับเจตสิกที่กล่าวไว้ในอเหตุกกุศลวิปากจิตมี จักขุวิญญาณเป็นต้นแ ต่ทุกขเวทนาประกอบในกายวิญญาณในที่นี้ ทุกขเวทนามีสภาพไม่สบายทางกาย เจตสิกอื่นมีนัยที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้ว โดยประการดังนี้ โปรดทราบเจตสิกที่ประกอบในวิปากจิต ๓๖ ดวง”
อัพยากตเจตสิกฝ่ายกิริยา
กิริยาพฺยากตา จ เจตสิกา ภูมิโต ติวิธา โหนฺติกามาวจรา รูปาวจรา อรูปาวจราติ. ตตฺถ กามาวจรา สเหตุกาเหตุกโต ทุวิธา โหนฺติ. เตสุสเหตุกกิริยจิตฺตสมฺปยุตฺตา สเหตุกา. เต ปน อฏฺฐหิกามาวจรกุสลจิตฺตสมฺปยุตฺเตหิสมานา ฐเปตฺวา วิรติตฺตยํ.อ นิยตเยวาปนเกสุ กรุณามุทิตาเยว อุปฺปชฺชนฺติ. อเหตุกกิริยจิตฺตสมฺปยุตฺตา อเหตุกา. เต กุสลวิปากาเหตุกมโน-ธาตุมโนวิญฺญาณธาตุจิตฺตสมฺปยุตฺเตหิสมานา. มโนวิญฺญาณธาตุทฺวเย ปน วีริยินฺทฺริยํ อธิกํ. วีริยินฺทฺริยสมฺภวโต ปเนตฺถ พลปฺปตฺโต สมาธิโหติ.ห สิตุปฺปาทจิตฺเตน สมฺปยุตฺตา ทฺวาทส ธมฺมา โหนฺติปีติยา สห. อยเมตฺถวิเสโส.
“ส่วนอัพยากตเจตสิกฝ่ายกิริยา มี๓อ ย่างโดยภูมิคือ กามาวจรกิริยาเจตสิกรูปา-วจรกิริยาเจตสิก และอรูปาวจรกิริยาเจตสิก กามาวจรกิริยาเจตสิกมี๒อ ย่าง โดยจำแนกเป็นสเหตุกะ (มีเหตุ) และอเหตุกะ (ไม่มีเหตุ) สเหตุกกิริยาเจตสิก คือ เจตสิกที่ประกอบในสเหตุกกิริยาจิต เจตสิกดังกล่าวเหมือนกับเจตสิกที่ประกอบในกามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง เว้นวิรตี๓ [เพราะวิรตี๓ไ ม่เกิดแก่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ เนื่องจากท่าน เหล่านั้นกำจัดอกุศลทั้งหมดแล้วจึงไม่มีสภาวะของวิรตีที่งดเว้นจากทุจริต] กรุณาและมุทิตาย่อมมีในเยวาปนกเจตสิกที่เกิดไม่แน่นอน อเหตุกกิริยาเจตสิก คือ เจตสิกที่ประกอบในอเหตุกกิริยาจิต เจตสิกเหล่านั้นเหมือนกับเจตสิกที่ประกอบในจิตคือ อเหตุกมโนธาตุและอเหตุก-มโนวิญญาณธาตุฝ่ายกุศลวิปากจิต [มโนทวาราวัชชนจิต และหสิตุปปาทจิต] แต่วิริยินทรีย์