เพิ่มขึ้นในมโนวิญญาณธาตุทั้ง๒อ นึ่งใ น จิตทั้งสองดวงนี้ สมาธิย่อมมีกำลังมาก เพราะมี วิริยินทรีย์ เจตสิกที่ประกอบในหสิตุปปาทจิต มี ๑๒ ดวง พร้อมด้วยปีติ ทั้งหมดนี้คือความต่างกันในกิริยาพยากตเจตสิกเหล่านี้”
รูปาวจรกิริยจิตฺตสมฺปยุตฺตา ปน รูปาวจรา. อรูปาวจรกิริยจิตฺตสมฺปยุตฺตา อรูปา-วจรา. เต สพฺเพปิ สกสกภูมิกุสลจิตฺตสมฺปยุตฺเตหิสมานาติ. เอวํ วีสติกิริยจิตฺตสมฺปยุตฺตา จ เจตสิกา เวทิตพฺพา.
“รูปาวจรกิริยาเจตสิก คือ เจตสิกที่ประกอบในรูปาวจรกิริยาจิต อรูปาวจรกิริยาเจตสิก คือ เจตสิกที่ประกอบในอรูปาวจรกิริยาจิต เจตสิกทั้งหมดนั้นเหมือนกับเจตสิกที่เกิดร่วมกับกุศลจิตในภูมิของตนๆ โดยประการดังนี้ โปรดทราบเจตสิกที่ประกอบในกิริยาจิต ๒๐ ดวง [อเหตุกกิริยา-จิต ๓ มหากิริยาจิต ๘ มหัคคตกิริยาจิต ๙]”
เอตฺตาวตา กุสลากุสลวิปากกิริยเภทภินฺเนน เอกูนนวุติยา จิตฺเตน สมฺปยุตฺตา เจตสิกา นิทฺทิฏฺฐา โหนฺติ.
“ด้วยถ้อยคำดังนี้ ข้าพเจ้าได้แสดงเจตสิกที่เกิดร่วมกับจิต ๘๙ ดวงอันต่างกันโดย จำแนกเป็นกุศลจิตอ กุศลจิต วิปากจิต และกิริยาจิต”
คำลงท้ายปริจเฉท
๘๗. กุสลากุสเลหิ วิปากกฺริยา–
หทเยหิ ยุตา ปน เจตสิกา
สกลาปิ จ สาธุ มยา กถิตา สุคเตน มหามุนินา กถิตา.
“เจตสิกที่ประกอบในกุศลจิตอ กุศลจิตวิปากจิต และกิริยาจิตอันพระมหามุนีผู้ ตรัสดีทรงแสดงแล้วข้าพเจ้ากล่าวไว้ดีแล้วทั้งสิ้น”