วัดถ้ำอภัยดำรงธรรม
วัดถ้ำอภัยดำรงธรรม หรือที่รู้จักกันในชื่อ "วัดถ้ำพวง" เป็นวัดราษฎร์ในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย ตั้งอยู่ที่ตำบลปทุมวาปี อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร. วัดแห่งนี้มีชื่อเสียงจากการตั้งอยู่บนเทือกเขาภูพาน ในบริเวณรอยต่อของจังหวัดสกลนคร อุดรธานี และกาฬสินธุ์.
**ความเป็นมา:**
* วัดแห่งนี้เริ่มก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2504 โดยพระอาจารย์วัน อุตฺตโม ซึ่งท่านได้จำพรรษาอยู่ที่วัดแห่งนี้.
* ต่อมาในปี พ.ศ. 2514 พระอาจารย์วัน อุตฺตโม พร้อมด้วยคณะศิษยานุศิษย์ ได้ร่วมกันสร้างถนนขึ้นสู่ยอดเขาภูผาเหล็ก ซึ่งเป็นที่ตั้งของถ้ำอีกแห่งที่ชื่อว่า "ถ้ำพวง". ถนนดังกล่าวมีความยาวประมาณ 5 กิโลเมตร.
* ภายหลังจากการสร้างถนนเสร็จสิ้น ได้มีการสร้างวัดถ้ำพวงขึ้นบนยอดเขาภูผาเหล็ก ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของวัดถ้ำอภัยดำรงธรรม.
* ภายในวัดมีการสร้างอาคารเสนาสนะต่างๆ และได้สร้างพระพุทธรูปปางนาคปรก หน้าตักกว้าง 5 เมตร ชื่อว่า "พระมงคลมุจลินท์" ประดิษฐานอยู่ที่ถ้ำพวง. นอกจากนี้ ยังมีวิหารครอบองค์พระพุทธรูป.
* วัดได้รับการประกาศตั้งเป็นวัดเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2528 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534.
**ลักษณะเด่น:**
* วัดถ้ำอภัยดำรงธรรมเป็นวัดสายกัมมัฏฐาน.
* มีพิพิธภัณฑ์อัฐบริขารพระอาจารย์วัน อุตตโม ซึ่งเป็นอาคารรูปทรงจัตุรมุข 2 ชั้น ประดับด้วยหินอ่อนทั้งหลัง.
* ภายในวัดยังมีการจำลองสังเวชนียสถาน 4 ตำบล จากประเทศอินเดียและเนปาล ซึ่งเป็นแห่งเดียวในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.
* บริเวณวัดมีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขา มีหน้าผาโอบล้อม และมีทิวทัศน์ที่สวยงาม.
ชื่อ "ถ้ำพวง" มาจากลักษณะของถ้ำเล็กๆ ในบริเวณนั้น ที่ชาวบ้านท้องถิ่นเรียกว่ามีลักษณะคล้าย "พวงเกวียน" หรือ "กระทูลเกวียน" เนื่องจากในบริเวณดังกล่าวมีแร่เหล็กเป็นจำนวนมาก ทำให้หินเล็กๆ สามารถติดกับแม่เหล็กได้.
