พระไตรปิฎก

ไม่ติดในกามทั้งหลาย ผู้นั้นเป็นคนเย็น หาอุปธิ มิได้ ตัดเครื่องข้องทั้งปวง กำจัดความกระวนกระวายในหทัย เข้า ไปสงบแล้ว ถึงความสงบใจ นอน เป็นสุข. จบหัตถกสูตรที่ ๕ อรรถกถาหัตถกสูตร พึงทราบวินิจฉัยในหัตถกสูตรที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :- หัตถกราชบุตร บทว่า อาฬวิยํ แปลว่า ในแคว้นอาฬวี. บทว่า โคมคฺเค แปลว่า ทางไปของฝูงโค. บทว่า ปณฺณสนฺตเร ได้แก่ บนเครื่องลาดด้วยใบไม้ที่ หล่นเอง. บทว่า อถ๑ ความว่า เมื่อพระตถาคตเจ้าทรงปูลาดจีวรผืนใหญ่ของ พระสุคต ลงบนเครื่องลาดที่กวาดเอาใบไม้ที่หล่นเองมากองไว้ ในป่าประดู่- ลาย ชิดทางหลวงสายตรง ที่เป็นทางโคเดิน (แยกออกไป) อย่างนี้แล้ว ประทับนั่งขัดสมาธิ. บทว่า หตฺถโก อาฬวโก ได้แก่ ราชบุตรชาวเมืองอาฬวี ทรงได้ พระนามว่า (หัตถกะ) อย่างนั้น เพราะเสด็จจากมือ (ของอาฬวกยักษ์) ไปสู่ พระหัตถ์ (ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า). ๑. ปาฐะว่า อถาปิ ฉบับพม่าเป็น อถาติ (เป็นบทตั้ง) แปลตามฉบับพม่า.