พระไตรปิฎก

๓. อุคฆฏิตัญญุสูตร ว่าด้วยบุคคล ๔ จำพวก [๑๓๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ อุคฆปฏิตัญญูบุคคล วิปจิตัญญูบุคคล เนยยบุคคล ปทปรมบุคคล นี้แล บุคคล ๔ จำพวก มีปรากฏอยู่ในโลก. จบอุคฆฏิตัญญุสูตรที่ ๓ อรรถกถาอุคฆฏิตัญญุสูตร พึงทราบวินิจฉัยในอุคฆฏิตัญญุสูตรที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :- พึงทราบความต่างกันแห่งบุคคลแม้ ๔ จำพวก ด้วยสูตรนี้ ดังนี้ อุคฆฎิตัญญูบุคคลเป็นไฉน ? บุคคลตรัสรู้ธรรมขณะที่ท่านยกหัวข้อขึ้นแสดง เรียกว่า อุคฆฏิตัญญูบุคคล. วิปจิตัญญูบุคคลเป็นไฉน ? บุคคลตรัสรู้ธรรม ต่อเมื่อท่านแจกแจงความโดยพิสดาร เรียกว่า วิปจิตัญญูบุคคล. เนยยบุคคล เป็นไฉน ? บุคคลต้องเรียน ต้องสอบถาม ต้องใส่ใจโดยแยบคาย ต้องคบหา อยู่ใกล้กัลยาณมิตร จึงตรัสรู้ธรรมตามลำดับขั้นตอน เรียกว่า เนยยบุคคล. ปทปรมบุคคลเป็นไฉน ? บุคคลฟังมากก็ดี พูดมากก็ดี ทรงจำมากก็ดี สอนมากก็ดี ยังไม่ตรัสรู้ธรรมในชาตินั้น เรียกว่า ปทปรมบุคคล. จบอรรถกถาอุคฆฏิตัญญุสูตรที่ ๓