อำนาจราคจริต. เพราะอารมณ์เหล่านี้ เป็นสัปปายะของจริต
เหล่านั้น. ก็ความที่อารมณ์เหล่านั้นเป็นสัปปายะนั้น ได้กล่าวแล้ว
ในตริยนิเทศในคัมภีร์วิสุทธิมรรค.
ในอภิภายตนะที่ ๕ เป็นต้น มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้:-
บทว่า นีลานิ นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสด้วยอำจาจ รวม
เอาสีทั้งหมด. บทว่า นีลวณฺณานิ ตรัสด้วยอำนาจวรรณะ (คือสี).
บทว่า นีลนิทสฺสนานิ ตรัสด้วยอำจาจเห็นรูปสีเขียว. ท่านอธิบาย
ไว้ว่า รูปมีสีไม่เจือกัน ไม่ปรากฏช่อง ปรากฏมีสีเขียวเป็นอันเดียวกัน
ก็บทว่า นีลนิภาสานิ นี้ ตรัสด้วยโอภาสแสง อธิบายว่า แสงมีสีเขียว
คือประกอบด้วยแสงสีเขียว. ด้วยคำนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง
แสดงว่าสีเหล่านั้นเป็นสีบริสุทธิ์ด้วยดี. จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้า
ตรัสอภิภายตนะทั้ง ๔ นี้ ด้วยอำนาจสีที่บริสุทธิ์เท่านั้น. ก็ในกสิณ
เหล่านี้ การกสิณ การบริกรรม และวิธีอัปปนา มีอาทิว่า พระ-
โยคีเมื่อกำหนดนีลกสิณ ย่อมกำหนดนิมิตในสีเขียว ที่ดอกไม้
ที่ผ้า หรือที่วรรณธาตุ ธาตุสี ดังนี้ ทั้งหมดได้กล่าวไว้พิสดารแล้ว
ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคแล.
จบ อรรถกถาอภิภายตนสูตรที่ ๕