พระไตรปิฎก

บทว่า นิธิมุขํ คเวสนฺโต ได้แก่ แสวงหาขุมทรัพย์. บทว่า สกิเทว ได้แก่ ด้วยความพยายามครั้งเดียวเท่านั้น. ถามว่า ก็การพบขุมทรัพย์ ๑๑ ขุม ด้วยความพยายามครั้งเดียว เท่านั้นเป็นอย่างไร. ตอบว่า บุคคลบางคนในโลกนี้ เที่ยวไปในป่าแสวงหาเครื่อง ดำเนินชีวิต บุคคลผู้หวังดีคนหนึ่ง เห็นเขาแล้ว ถามว่า ท่านผู้เจริญ เที่ยวไปทำไม่ ? เขาตอบว่า แสวงหาเครื่องดำเนินชีวิต ผู้หวังดีนั้น กล่าวว่า ถ้าอย่างนั้นท่านจงมานี่ ท่านจงพลิกหินแผ่นนี้ขึ้น เขาพลิกหิน แผ่นนั้นขึ้นแล้ว ก็พบหม้อทรัพย์ ๑๑ หม้อ ที่วางซ้อนกันหรือวางเรียง กัน. อย่างนี้ ชื่อว่าพบขุมทรัพย์ ๑๑ ขุม ด้วยความพยายามครั้งเดียว เท่านั้น. บทว่า อาจริยธนํ ปริเยสิสฺสนฺติ ความว่า จริงอยู่ อัญญเดียรถีย์ เรียนศิลปะในสำนักอาจารย์ผู้ใด ย่อมนำทรัพย์ออกจากเรือมาให้อาจารย์ นั้นก่อนหรือภายหลัง หรือระหว่างเรียนศิลปะ เดียรถีย์ที่ไม่มีทรัพย์ ในเรือน ก็ย่อมแสวงหาจากญาติหรือจากสหายให้ แม้เมื่อคนเหล่านั้น ไม่มี ย่อมแสวงหาจากผู้ที่ขอบพอกันของชนเหล่านั้น เมื่อไม่ได้อย่างนั้น ย่อมเที่ยวขอเขาให้ก็มี ทสมคฤหบดี กล่าวหมายเอาข้อนั้น จึงกล่าวคำนี้. บทว่า กึ ปนาหํ ความว่า ทสมคฤหบดีกล่าวว่า ก่อนอื่นพวก อัญญเดียรถีย์นอกศาสนาแสวงหาทรัพย์ เพื่ออาจารย์ผู้ให้เพียงศิลปะใน อาจารย์ผู้แสดงข้อปฏิบัติให้เกิดอมตะ ๑๐ ประการ ในศาสนาอันนำ สัตว์ลอกจากทุกข์มีประการอย่างนั้นหรือว่าจักกระทำเล่า. บทว่า ปจฺเจก-