พระไตรปิฎก

หนึ่ง ชื่อว่า วิจิกิจฉา เพราะอรรถว่า เป็นเครื่องค้นคว้าสภาวะฝืดเคือง ลำบาก. วิจิกิจฉานั้น มีความสงสัยเป็นลักษณะ, มีการเสือกสนเป็นรส, มีความไม่ตกลงหรือความยึดถือหลายส่วนเป็นปัจจุปัฏฐาน. วิจิกิจฉามี อโยนิโสมนสิการเป็นปทัฏฐาน. พึงเห็นว่ากระทำอันตรายแก่การปฏิบัติ. ราคะ มีความกำหนัดเป็นลักษณะ. โทสะ มีความประทุษร้าย เป็นลักษณะ. โมหะ มีความหลงเป็นลักษณะ. โกธะ มีความโกรธหรือความดุร้ายเป็นลักษณะ, มีการกระทำ ความอาฆาตเป็นรส, มีความประทุษร้ายเป็นปัจจุปัฏฐาน. อุปนาหะ มีความผูกใจเจ็บเป็นลักษณะ, มีความจองเวรเป็น รส, มีความเข้าไปผูกโกรธเป็นปัจจุปัฏฐาน. สมจริงดังที่ตรัสไว้ว่าความ โกรธมีก่อน ความผูกโกรธมีภายหลัง เป็นต้น. มักขะ มีความลบหลู่คุณท่านเป็นลักษณะ, มีการทำให้ท่านเหล่า นั้นเสียหายเป็นรส, มีการปกปิดคุณความดีของท่านเป็นปัจจุปัฏฐาน. ปลาสะ มีการเทียบคู่เป็นลักษณะ, มีการกระทำคุณของตนให้ เสมอกับคุณของผู้อื่นเป็นรส, มีการยกขึ้นเทียบคุณของผู้อื่นเป็นปัจจุปัฏ- ฐาน. อิสสา มีการทำสมบัติของผู้อื่นให้สิ้นไป หรือทนไม่ได้ต่อสมบัติ นั้นเป็นลักษณะ, มีความไม่ยินดียิ่งในสมบัตินั้นเป็นรส, มีความเบือน หน้าจากสมบัตินั้นเป็นปัจจุปัฏฐาน. มัจเฉระ มีการซ่อนสมบัติของตนเป็นลักษณะ, มีความทนไม่ได้