พระไตรปิฎก

ด้วยสามารถทุติยฌานสลัดออกจากอินทรีย์ ๕ ใน ปฐมฌาน.๑ ท่านกล่าวถึงอินทรีย์ตามลำดับยิ่ง ๆ ขึ้นไปโดยนัยต้นตลอดถึง อรหัตผล. เพราะฉะนั้นมหาวิปัสนา ๑๘ ย่อมสมควรในบาลีโดยลำดับ ดังที่กล่าวแล้ว. ท่านกล่าวไว้ในวิสุทธิมรรคว่า บทว่า ขยานุปสฺสนา ได้แก่ ญาณของ พระโยคาวจรผู้แยกฆนสัญญา - ก้อน ออกแล้วเห็น ความสิ้นไปว่า ชื่อว่าไม่เที่ยง เพราะอรรถว่าสิ้นไป. บทว่า วิปริณามานุปสฺสนา ได้แก่ การก้าวล่วง ขั้นตอนนั้น ๆ ด้วยรูปสัตตกะ และอรูปสัตตกะ เป็นต้น แล้วเห็นความเป็นไปโดยประการอื่น. อีกอย่างหนึ่ง การเห็นความปรวนแปรด้วยอาการ ๒ คือ ด้วยชราและมรณะของสัตว์ผู้เกิดมาแล้ว. บทว่า ยถาภูตญาณทสฺสนํ - การรู้และการเห็นตาม ความเป็นจริง ได้แก่ การกำหนดนามรูปพร้อม ด้วยปัจจัย. ๑. ขุ. ป. ๓๑/๔๓๕.