พระไตรปิฎก

มรรค ชื่อว่า อุบายเครื่องสลัดออกแห่งรูปโดยประการทั้งปวง เพราะ ห้ามการเกิดใหม่ด้วยอรูปฌาน. บทว่า ภูตํ คือ เกิดแล้ว. บทว่า สงฺขตํ คือ อาศัยปัจจัยปรุงแต่ง. บทว่า ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ - ธรรมอาศัยกันเกิดขึ้น ได้แก่ ปัจจัยนั้น ๆ เกิดขึ้นโดยชอบและร่วมกัน. เป็นอันท่านแสดงความไม่ เที่ยง ด้วยแสดงถึงความเกิดครั้งแรก, เมื่อมีความไม่เที่ยงครั้งที่ ๒ ท่าน ก็แสดงถึงความเป็นไปในเบื้องหน้าด้วยการแสดงถึงอานุภาพของปัจจัย, เมื่อมีความเป็นไปในเบื้องหน้าครั้งที่ ๓ ท่านก็แสดงถึงความเป็นธรรมดา อย่างนี้ ด้วยการแสดงถึงความเป็นผู้ขวนขวายปัจจัย. บทว่า นิโรโธ คือ นิพพาน. ท่านกล่าวว่า นิโรโธ เพราะ อรรถว่า อาศัยนิพพานดับทุกข์. นิโรธ นั้น ชื่อว่า เป็นอุบายสลัดออก แห่งสังขตะนั้น เพราะสลัดออกจากสังขตะทั้งหมด. ส่วนในอรรถกถา ท่านกล่าวไว้ว่า ในบทนี้ว่า นิโรโธ ตสฺส นิสฺสรณํ - นิโรธ เป็นอุบายสลัดออกแห่งสังขตะนั้น ท่านประสงค์ อรหัตผลว่า นิโรธ. จริงอยู่เมื่อเห็นนิพพานด้วย อรหัตผล สังขารทั้งปวงก็จะไม่มีต่อไปอีก เพราะ เหตุนั้นท่านจึงกล่าว นิโรโธ เพราะเป็นปัจจัย แห่งนิโรธอันได้แก่พระอรหัต.