พระไตรปิฎก

บทว่า สสฺสโต คือ เป็นไปตลอดกาลทั้งปวง. บทว่า อวิ- ปริณามธมฺโม คือ ไม่ละภาวะเดิมของตน ไม่ถึงความมีประการ- ต่าง ๆ ดุจกิ้งก่า. บท สสฺสติสมํ ท่านกล่าว สสฺสติโย โดยโวหารว่า พระ- จันทร์ พระอาทิตย์ สมุทร แผ่นดินใหญ่ ภูเขา แสงสว่าง. เสมอ ด้วยความเที่ยง ชื่อว่า สสฺสติสมํ. ทิฏฐิมีอย่างนี้ เพราะถือว่า จัก ตั้งอยู่ตราบเท่าที่ความเที่ยงยังปรากฏอยู่. แต่ในขุททกวัตถุวิภังค์ ท่านกล่าว ทิฏฐิ ๖ แปลกออกไป อย่างนี้ว่า อัตตาเสวยวิบากของกรรมดีและชั่วตลอดกาลนาน ในอารมณ์ นั้น ๆ. อัตตานั้นไม่เกิด มิได้มี. อัตตานั้นไม่เกิดแล้ว จักไม่มี. อัตตา เป็นของแน่นอน ยั่งยืน เที่ยง มีอันไม่แปรปรวนไปเป็นธรรมดา. หรือว่า ทิฏฐิย่อมเกิดโดยความจริง โดยความมั่นคงแก่ภิกษุนั้น* ด้วย ประการฉะนี้. ในบทเหล่านั้น บทว่า น โส ชาโต นาโหสิ คือ อัตตานั้น ชื่อว่าไม่เกิด เพราะไม่เกิดเป็นธรรมดา. อธิบายว่า มีอยู่ทุกเมื่อ. ด้วย เหตุนั้น อัตตาไม่มีในอดีต. จักไม่มีในอนาคต. เพราะอัตตาใดเกิดแล้ว. อัตตานั้นได้มีแล้ว. และอัตตาใดจักเกิดอัตตานั้นก็จักมี ท่านกล่าวไว้ ดังนี้. ๑. อภิ. วิ. ๓๕/๑,๐๐๔.