พระไตรปิฎก

นิกเขปราสิ (การจำแนกกองธรรมที่ตั้งไว้) อัตถุทธาระ (การยกอรรถขึ้นแสดง). ว่าด้วยจิตตวิภัตติ บรรดาการจำแนกธรรมทั้ง ๔ เหล่านั้น ธรรมนี้คือ ๑. กามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง ๒. อกุศลจิต ๑๒ ดวง ๓. กุศลวิปากจิต ๑๖ ดวง ๔. อกุศลวิปากจิต ๗ ดวง ๕. กิริยาจิต ๑๑ ดวง ๖. รูปาวจรกุศลจิต ๕ ดวง ๗. รูปาวจรวิปากจิต ๕ ดวง ๘. รูปาวจรกิริยาจิต ๕ ดวง ๙. อรูปาวจรกุศลจิต ๔ ดวง ๑๐. อรูปาวจรวิปากจิต ๔ ดวง ๑๑. อรูปาวจรกิริยาจิต ๔ ดวง ๑๒. โลกุตรกุศลจิต ๔ ดวง ๑๓. โลกุตรวิปากจิต ๔ ดวง รวมจิต ๘๙ ดวงตามที่กล่าวมานี้ ชื่อว่า จิตตวิภัตติ แม้คำว่า จิตตุปปาทกัณฑ์ ดังนี้ ก็เป็นชื่อของจิตตวิภัตตินี้เหมือนกัน ก็จิตนั้นว่าโดย ทางแห่งคำพูดมีเกิน ๖ ภาณวาร แต่เมื่อให้พิสดารก็ไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณ.