พระไตรปิฎก

ในนิเทศวาร จึงไม่จำแนกว่า ตตฺถ กตมํ กุสลมูลํ ในปัจจยาการนั้น กุศลมูลเป็นไฉน ทรงจำแนกว่า ตตฺถ กตโม กุสลมูลปจฺจยา สํขาโร ในปัจจยาการนั้น สังขารเกิดเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัย เป็นไฉน ดังนี้. แม้ใน อกุศลวิบากก็นัยนี้เหมือนกัน. อนึ่ง ในวิบากนิเทศแม้นี้ ย่อมได้เฉพาะปัจจยจตุกะที่หนึ่งเท่านั้น ดุจในนิเทศแห่งอกุศลมีอวิชชาเป็นมูล แม้ปัจจยจตุกะนั้น ก็ทรงแสดงปฐมวาร แล้วทรงย่อไว้ ฉะนั้น พึงทราบประเภทแห่งวาระ ในนัยที่มีกุศลเป็นมูลและ อกุศลเป็นมูล ด้วยอำนาจจตุกะแต่ละจตุกะในวิปากจิตแต่ละดวง แต่เพราะ อวิชชา และกุศลมูล อกุศลมูล ย่อมไม่ได้ความเป็นอุปนิสสยปัจจัยแก่ธรรมที่- เป็นกิริยา ฉะนั้น จึงไม่ควรกล่าวปัจจยาการ ด้วยอำนาจกิริยาแล. ด้วยประการฉะนี้ ปัจจยาการนี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีวาทะประ- เสริฐตรัสไว้ โดยประเภทมิใช่น้อย ในธรรม ที่เป็นอกุศล กุศล และอัพยากฤต ส่วนใน วิบากแห่งกุศลและอกุศล ตรัสไว้อย่างเดียว เท่านั้น ด้วยอำนาจอุปนิสสยปัจจัย เพื่อความ แตกฉานปรีชาญาณ ในประเภทธรรมที่เป็น ปัจจัย เพราะเมื่อเว้นลำดับแห่งปริยัติ การฟัง การคิดการปฏิบัติย่อมไม่แตกฉานปรีชาญาณ ในปัจจยาการนี้ แม้ในกาลไหน ๆ ฉะนั้น