พระไตรปิฎก

สหชาตะและปุเรชาตะ เป็นปัจจัยแก่อัพยากตะโดยเป็นสหชาตะอย่าง เดียว. สองบทว่า อุปนิสฺสเย นว ความว่า ในอุปนิสสยปัจจัย มี วิสัชนา ๙ วาระ ทุกวาระมีบทต้น ๑บท และอวสานบท๑. ในวิภังค์แห่ง ปัจจัยเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงประเภทไว้ ๒๓ วาระ บรรดา วาระเหล่านั้น อารัมมณูปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ อนันตรูปสนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ ปกตูปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ. สองบทว่า ปุเรชาเต ตีณิ ความว่า ในปุเรชาตปัจจัย มีวิสัชนา ๓ วาระ อย่างนี้ คือ อัพยากตะเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ อัพยากตะเป็น ปัจจัยแก่กุศล อัพยากตะเป็นปัจจัยแก่อกุศล. สองบทว่า ปจฺฉาชาเต ตีณิ ความว่า ในปัจฉาชาตปัจจัย มี วิสัชนา ๓ วาระ อย่างนี้ คือ กุศลเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ อกุศลเป็น ปัจจัยแก่อัพยากตะ อัพยากตะเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ. สองบทว่า อาเสวเน ตีณิ คือ ในอาเสวนปัจจัย มีวิสัชนา ๓ วาระ เหมือนกับอัญญมัญญปัจจัย. สองบทว่า กมฺเม สตฺต คือ ในกัมมปัจจัย มีวิสัชนา ๗ วาระ เหมือนเหตุปัจจัย บรรดาวิสัชนา ๗ วาระเหล่านั้น นานักขณิกกัมมปัจจัย มาในวิสัชนา ๒ วาระ ใน ๕ วาระ (ที่เหลือ) มาได้เฉพาะสหชาตปัจจัย เท่านั้น. สองบทว่า วิปาเก เอกํ ได้แก่ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ คือ อัพยากตะกับอัพยากตะ.