พระไตรปิฏก

{๓๖๘} ลำดับนั้น สภิยปริพาชก ฯลฯ ได้ทูลถามปัญหากับพระผู้มีพระภาคเป็นข้อ ต่อไปว่า

[๕๒๙] พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกบุคคลเช่นไรว่า ผู้ชนะเขต

ตรัสเรียกบุคคลว่า ผู้ฉลาด ด้วยอาการอย่างไร

อย่างไร จึงตรัสเรียกว่า บัณฑิต

และอย่างไร ตรัสเรียกว่า มุนี

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทูลถามปัญหาแล้ว

ขอพระองค์โปรดตรัสพยากรณ์ปัญหาที่ทูลถามด้วยเถิด

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบดังนี้)

[๕๓๐] สภิยะ บุคคลพิจารณาเขต ๑ ทั้งสิ้น

คือ เขตเทวดา เขตมนุษย์ และเขตพรหมแล้ว

ผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกที่เป็นมูลเหตุแห่งเขต ๒ ทั้งมวล

เป็นผู้คงที่ ดำรงตนอยู่เช่นนั้น

พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกว่า ผู้ชนะเขต

[๕๓๑] บุคคลพิจารณากระเปาะฟอง ๓ ทั้งสิ้น

คือ กระเปาะฟองเทวดา กระเปาะฟองมนุษย์

และกระเปาะฟองพรหมแล้ว

ผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกที่เป็นมูลเหตุแห่งกระเปาะฟองทั้งมวล

เป็นผู้คงที่ ดำรงตนอยู่เช่นนั้น

พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสเรียกว่า ผู้ฉลาด

[๕๓๒] บุคคลพิจารณาอายตนะทั้ง ๒ ประการ

คือ อายตนะทั้งภายในและภายนอกแล้ว

๑ เขต ในที่นี้หมายถึงอายตนะ (ขุ.สุ.อ. ๒/๕๓๐/๒๕๓)
๒ เครื่องผูกที่เป็นมูลเหตุแห่งเขต หมายถึงอวิชชา ตัณหา และภพ (ขุ.สุ.อ. ๒/๕๓๐/๒๕๔)
๓ กระเปาะฟอง หมายถึงกรรม (ขุ.สุ.อ. ๒/๕๓๑/๒๕๔)