พระไตรปิฏก

(พระราชาตรัสถามราชธรรมกับนางนกกุณฑลินีว่า)

{๒๔๔๑} [๑๔] แม่กุณฑลินี สกุณีผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของผู้มีบรรดาศักดิ์

เจ้าคงจะเข้าใจปัญหา กิจอะไรบุคคลผู้ประสงค์จะครอบครอง

ราชสมบัติกระทำแล้วเป็นกิจอันประเสริฐ

(นางนกกุณฑลินีกราบทูลว่า)

{๒๔๔๒} [๑๕] ขอเดชะเสด็จพ่อ มีเหตุอยู่ ๒ ประการเท่านั้น

ที่ประโยชน์สุขทั้งปวงดำรงมั่นอยู่ได้ คือ

การได้ลาภที่ยังไม่ได้ ๑ การตามรักษาลาภที่ได้แล้ว ๑

[๑๖] ขอเดชะเสด็จพ่อ พระองค์โปรดทรงรู้จักหมู่อำมาตย์

ผู้เป็นนักปราชญ์ ฉลาดในประโยชน์

ไม่ใช่นักเลงการพนัน ไม่ใช่คนปลิ้นปล้อน

ไม่ใช่นักเลงล้างผลาญเถิด พระเจ้าข้า

[๑๗] ขอเดชะเสด็จพ่อ อำมาตย์คนใดพึงรักษาทรัพย์

ที่พระองค์พึงมีไว้ได้เหมือนนายสารถียึดรถ

อำมาตย์ผู้นั้นพระองค์โปรดทรงให้ทำราชกิจเถิด

[๑๘] พระราชาพึงสงเคราะห์ชนฝ่ายในให้ดี

ตรวจตราราชทรัพย์ด้วยพระองค์เอง

ไม่พึงฝังขุมทรัพย์ และให้กู้หนี้โดยทรงไว้วางพระทัยผู้อื่น

[๑๙] พระราชาควรทราบความเจริญและความเสื่อมด้วยพระองค์เอง

ควรทรงทราบสิ่งที่ทรงกระทำแล้วและยังมิได้ทรงกระทำ

ด้วยพระองค์เอง พึงข่มคนที่ควรข่ม ยกย่องคนที่ควรยกย่อง

[๒๐] ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นจอมทัพรถ

ขอพระองค์ทรงโปรดพร่ำสอนสิ่งที่เป็นประโยชน์

แก่ชาวชนบทด้วยพระองค์เอง

ข้าราชการผู้ไม่มีธรรมที่ทรงใช้สอยอย่าได้ทำพระราชทรัพย์

และรัฐสีมาของพระองค์ให้พินาศเลย