พระไตรปิฎก

{๙๔๑} สุขินทรีย์ เป็นอย่างไร

คือ ความสุขทางกาย ความสำราญทางกาย ความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุข สำราญ อันเกิดจากกายสัมผัส

นี้เรียกว่า สุขินทรีย์

{๙๔๒} ทุกขินทรีย์ เป็นอย่างไร

คือ ความทุกข์ทางกาย ความไม่สำราญทางกาย ความเสวยอารมณ์ที่เป็นทุกข์ ไม่สำราญ อันเกิดจากกายสัมผัส

นี้เรียกว่า ทุกขินทรีย์

{๙๔๓} โสมนัสสินทรีย์ เป็นอย่างไร

คือ ความสุขทางใจ ความสำราญทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุข สำราญ อันเกิดจากมโนสัมผัส

นี้เรียกว่า โสมนัสสินทรีย์

{๙๔๔} โทมนัสสินทรีย์ เป็นอย่างไร

คือ ความทุกข์ทางใจ ความไม่สำราญทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่เป็นทุกข์ ไม่สำราญ อันเกิดจากมโนสัมผัส

นี้เรียกว่า โทมนัสสินทรีย์

{๙๔๕} อุเปกขินทรีย์ เป็นอย่างไร

คือ ความเสวยอารมณ์ทางกายหรือทางใจที่สำราญก็มิใช่ ไม่สำราญก็มิใช่

นี้เรียกว่า อุเปกขินทรีย์

{๙๔๖} ในอินทรีย์ ๕ ประการนั้น สุขินทรีย์และโสมนัสสินทรีย์ พึงเห็นว่าเป็นสุขเวทนา

{๙๔๗} ทุกขินทรีย์และโทมนัสสินทรีย์ พึงเห็นว่าเป็นทุกขเวทนา

{๙๔๘} อุเปกขินทรีย์ พึงเห็นว่าเป็นอทุกขมสุขเวทนา

อินทรีย์ ๕ ประการนี้ เป็น ๕ ประการแล้วย่อเป็น ๓ ประการ เป็น ๓ ประการ แล้วขยายออกเป็น ๕ ประการโดยปริยาย ด้วยประการฉะนี้”