พระไตรปิฎก

ไปก่อนแล้ว ภิกษุบรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ เธอเข้าไปอาศัยเสกขพละ ๕ ประการ นี้อยู่ คือ สัทธาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ วิริยพละ ปัญญาพละ และอินทรีย์ ๕ ประการนี้ของเธอ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ย่อมปรากฏแก่กล้า เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้ปรากฏแก่กล้า เธอจึงบรรลุ คุณวิเศษเพื่อความสิ้นอาสวะเร็ว นี้เรียกว่า สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา

ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล







{๑๖๔} [๑๖๔] ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้

ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. อักขมา ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ไม่อดทน)

๒. ขมา ปฏิปทา ๑ (ข้อปฏิบัติที่อดทน)

๓. ทมา ปฏิปทา ๒ (ข้อปฏิบัติที่ข่มใจ)

๔. สมา ปฏิปทา ๓ (ข้อปฏิบัติที่ระงับ)

อักขมา ปฏิปทา เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ด่าโต้ตอบคนที่ด่า โกรธตอบคนที่โกรธ เถียงโต้ ตอบคนที่เถียง นี้เรียกว่า อักขมา ปฏิปทา

ขมา ปฏิปทา เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ด่าโต้ตอบคนที่ด่า ไม่โกรธตอบคนที่โกรธ ไม่ เถียงโต้ตอบคนที่เถียง นี้เรียกว่า ขมา ปฏิปทา

๑ ขมา ปฏิปทา หมายถึงอธิวาสิกปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่อดกลั้นอดทน) (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๖๔/๓๘๙)
๒ ทมา ปฏิปทา หมายถึงอินทริยทมนปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ข่มอินทรีย์ทั้งหก คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ) (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๖๔/๓๘๙)
๓ สมา ปฏิปทา หมายถึงอกุสลวิตักกวูปสมนปฏิปทา (ข้อปฏิบัติเพื่อระงับอกุศลวิตก) (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๖๔/๓๘๙)