ภาพรวม · Overview
การจำแนกหลักธรรมอย่างเป็นระบบ
คัมภีร์วิภังค์เป็นคัมภีร์ที่ 2 แห่งพระอภิธรรมปิฎก นำหลักธรรมสำคัญ 18 หมวดมาแจกแจงอย่างละเอียด ตั้งแต่ขันธ์ อายตนะ ธาตุ และอริยสัจ ไปจนถึงธรรมฝ่ายปฏิบัติ ญาณ และบทสรุปแก่นของธรรม โดยหลายหมวดวิเคราะห์ทั้งแนวพระสูตร แนวพระอภิธรรม และแนวคำถามตามมาติกา เนื้อหาทั้งคัมภีร์อยู่ในพระไตรปิฎกเล่ม 35
วิภังค์ · Analysis
วิภังค์ 18 หมวด
จำแนกขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ทั้งตามแนวพระสูตรและแนวพระอภิธรรม
จำแนกอายตนะภายในและภายนอก 12 ประการ ซึ่งเป็นแดนเชื่อมต่อของการรับรู้อารมณ์
จำแนกธาตุ 18 และความสัมพันธ์ระหว่างอายตนะ อารมณ์ และวิญญาณที่เกิดขึ้น
จำแนกอริยสัจ 4 คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค พร้อมองค์ธรรมที่เกี่ยวข้อง
จำแนกอินทรีย์ 22 ตั้งแต่อินทรีย์ทางกายและใจ ไปจนถึงอินทรีย์ที่เกี่ยวกับการตรัสรู้
แจกแจงปัจจยาการของธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น ตั้งแต่อวิชชาไปจนถึงกองทุกข์ทั้งมวล
จำแนกสติปัฏฐาน 4 คือการพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม
จำแนกความเพียรชอบ 4 ประการ ได้แก่ การป้องกัน ละ ทำให้เกิด และรักษากุศลธรรม
จำแนกอิทธิบาท 4 คือ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา ซึ่งเป็นฐานแห่งความสำเร็จ
จำแนกโพชฌงค์ 7 องค์ธรรมที่เกื้อหนุนต่อการตรัสรู้และความพ้นทุกข์
จำแนกอริยมรรคมีองค์ 8 และองค์ธรรมที่ประกอบกันเป็นหนทางดับทุกข์
จำแนกองค์ฌาน ระดับสมาธิ และสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับการเจริญฌาน
จำแนกอัปปมัญญา 4 คือ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา
จำแนกสิกขาบทและเจตนางดเว้นจากการประพฤติผิด อันเป็นพื้นฐานของการฝึกตน
จำแนกปฏิสัมภิทา 4 คือความแตกฉานในอรรถ ธรรม นิรุตติ และปฏิภาณ
แจกแจงญาณและปัญญาประเภทต่าง ๆ ตั้งแต่หมวดหนึ่งจนถึงหมวดสิบ
จำแนกหัวข้อธรรมเบ็ดเตล็ด โดยเฉพาะอกุศลธรรม กิเลส และสภาวะที่ควรรู้เท่าทัน
สรุปแก่นของธรรมด้วยการจัดหมวดตามภูมิ ขันธ์ อายตนะ ธาตุ สัจจะ และองค์ธรรมสำคัญ