ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
๔๐. โดยมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา เพราะเป็นธรรมที่เป็นวิสัย (หรืออารมณ์) ของสังกิเลส คือ ตัณหา ทิฏฐิและทุจริตทั้งหลาย
แท้จริง ในการกำหนดรู้ (คือสัมมสนะ) โดยอาการ ๔๐ (ที่กล่าวมา) นี้ การกำหนดรู้โดยอาการ (๑๐ ขยายต่อไปอีก) คือ :-
โดยความไม่เที่ยง
โดยแตกทำลาย
โดยความหวั่นไหว
โดยผุพัง
โดยไม่ยั่งยืน
โดยมีความแปรผันไปเป็นธรรมดา
โดยไม่มีสาระ
โดยปราศจากความเจริญ
โดยเป็นของถูกปรุงแต่งไว้
โดยมีความตายเป็นธรรมดา
ในขันธ์หนึ่งๆ (แต่ละขันธ์) แยกเป็นอาการละ ๑๐ (รวมทั้ง ๕ ขันธ์) เป็นอนิจจานุปัสสนา ๕๐
การกำหนดรู้โดยอาการ (๕ ต่อไปอีก) คือ :-
โดยเป็นปรปักษ์
โดยเป็นของเปล่า
โดยเป็นของว่าง
โดยเป็นของสูญ
โดยไม่มีอัตตา
ในขันธ์หนึ่งๆ (แต่ละขันธ์) แยกเป็นอาการละ ๕ (รวม ๕ ขันธ์) เป็นอนัตตานุปัสสนา ๒๕