ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๘๐๔] ครั้นกำหนดรู้สุญญตาโดยอาการ ๑๐ อย่างนี้แล้ว จึงกำหนดรู้โดยอาการ ๑๒ ต่อไปอีก คือ กำหนดรู้ดังนี้อย่างไรละ:
รูปมิใช่สัตว์ ๑ มิใช่ชีวะ ๑ มิใช่คน ๑ มิใช่มานพ ๑ มิใช่สตรี ๑ มิใช่บุรุษ ๑ มิใช่อัตตา ๑ มิใช่ของเนื่องด้วยอัตตา ๑ มิใช่เรา ๑ มิใช่ของเรา ๑ มิใช่ของบุคคลอื่น ๑ มิใช่ของใครๆ ๑
เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ ... มิใช่ของใครๆ ดังนี้
[๘๐๕] ครั้นกำหนดรู้สุญญตาโดยอาการ ๑๒ อย่างนี้แล้ว จึงกำหนดรู้สุญญตาโดยอาการ ๔๒ ด้วยตรีรณปริญญา (กำหนดรู้ด้วยความไตร่ตรอง) ต่อไปอีก กล่าวคือ เห็นอยู่ซึ่งรูป
๑. อนิจจโต โดยความไม่เที่ยง
๒. ทุกขโต โดยเป็นทุกข์
๓. โรคโต โดยเป็นโรค
๔. คัณฑโต โดยเป็นหัวฝี
๕. สัลลโต โดยเป็นลูกศรเสียบ
๖. อฆโต โดยความชั่วร้าย
๗. อาพาธโต โดยความป่วยไข้
๘. ปรโต โดยเป็นปรปักษ์
๙. ปโลกโต โดยความแตกทำลาย
๑๐. อีติโต โดยความหายนะ (วิบัติ)
๑๑. อุปัทวโต โดยเป็นอุปัทวะ
๑๒. ภัยโต โดยเป็นภัย
๑๓. อุปสัคคโต โดยเป็นอุปสรรค
๑๔. จลโต โดยความหวั่นไหว
๑๕. ปภังคุโต โดยความผุพัง