ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๖๕๖] ส่วนอุปมา ๖ ข้อเหล่านี้ คือ ความหิว ระหาย หนาว ร้อน ความมืด และยาพิษ ท่านกล่าวไว้เพื่อแสดงว่า ผู้ตั้งอยู่ใน วุฏฐานคามินีวิปัสสนา แล้ว เป็นผู้น้อมไป โน้มไป และเอนเอียงไป โดยผันหน้ามุ่งเข้าสู่โลกุตรธรรมแล้ว
ความจริง บุรุษผู้ถูกความหิวครอบงำ หิวโหยมาก ปรารถนาโภชนะมีรสดีฉันใด โยคาวจรท่านนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกความหิวคือสังสารวัฏกระทบแล้ว จึงปรารถนาโภชนะคือกายคตาสติซึ่งมีรสเป็นอมตะ
และบุรุษผู้มีความระหาย คอและปากแห้งผาก ปรารถนาน้ำปานะที่มีเครื่องปรุงหลายอย่าง ฉันใด โยคาจรเท่านั้น ก็ฉันนั้นเช่นกัน ถูกความระหายคือสังสารวัฏกระทบแล้ว จึงปรารถนาน้ำปานะ คือพระอริยมรรคมีองค์ ๘
อนึ่ง บุรุษผู้สัมผัสกับความหนาว ย่อมปรารถนาความอบอุ่น ฉันใด โยคาวจรท่านนี้ ก็ฉันนั้นเช่นกัน ถูกกระทบด้วยความหนาวคือย่างต้นหาในสังสารวัฏ จึงปรารถนาไฟ คือ (พระอริย) มรรค เป็นเครื่องเผากิเลส
และบุรุษผู้ถูกความร้อนกระทบ ย่อมปรารถนาความเย็น ฉันใด โยคาจรท่านนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถูกความร้อนคือไฟ ๑๑ กอง ในสังสารวัฏแผดเผาแล้ว จึงปรารถนาพระนิพพานเป็นที่เข้าไปสงบไฟ ๑๑ กอง