ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
แทงตลอดด้วยมรรคเดียวกันโดยความหมายว่า (เป็นสภาวะ) เที่ยงแท้อย่างไร ? (ตอบว่า) สัจจจะ ๔ มีอาการพึงรู้แจ้งแทงตลอดด้วยมรรคเดียวกันโดยความหมายว่าเที่ยงแท้โดยอาการ ๑๖ คือ
(ก) สภาวะที่เที่ยงแท้ของทุกข์ (มี ๔ อาการ) คือ
๑. เป็นสภาวะที่ บีบคั้น (ปีฬนภูโจ)
๒. เป็นสภาวะที่ ปัจจัยปรุงแต่ง (สังขตภูโจ)
๓. เป็นสภาวะที่ ทำให้เร่าร้อน (สันตาปภูโจ)
๔. เป็นสภาวะที่ แปรผัน (วิปริณามภูโจ)
(ข) สภาวะที่เที่ยงแท้ของสมุทัย (มี ๔ อาการ) คือ
๕. เป็นสภาวะที่ ประมวลมาไว้ (อายุหนภูโจ)
๖. เป็นสภาวะที่ เป็นมูลเหตุ (นิทานภูโจ)
๗. เป็นสภาวะที่ ผูกมัด (สังโยคภูโจ)
๘. เป็นสภาวะที่ พัวพัน (ปลิโพธภูโจ)
(ค) สภาวะที่เที่ยงแท้ของนิโรธ (มี ๔ อาการ) คือ
๙. เป็นสภาวะที่ สลัดออกไป (นิสสรณภูโจ)
๑๐. เป็นสภาวะที่ ว่างสงัด (วิเวกภูโจ)
๑๑. เป็นสภาวะที่ ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง (อสังขตภูโจ)
๑๒. เป็นสภาวะที่ ไม่ตาย (อมตภูโจ)
(ง) สภาวะที่เที่ยงแท้ของมรรค (มี ๔ อาการ) คือ
๑๓. เป็นสภาวะที่ นำออกไป (นิยยานภูโจ)
๑๔. เป็นสภาวะที่ เป็นเหตุ (เหตุภูโจ)
๑๕. เป็นสภาวะที่ เห็น (ทัสสนภูโจ)
๑๖. เป็นสภาวะที่ เป็นใหญ่ (อธิปไตยภูโจ)
สัจจจะ ๔ โดยสภาวะที่เที่ยงแท้ ท่านสงเคราะห์ด้วยอาการ ๑๖ อย่างนี้ เข้าเป็นสภาวะเดียวกัน สิ่งใดที่ท่านสงเคราะห์เป็นสภาวะเดียวกัน สิ่งนั้นก็มีความเป็นอันเดียวกัน