ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ตรงที่อสุภะนั้น ๆ ไปตามอสุภนิมิตนั้น ๆ อย่างนี้ว่า โยคีบุคคลเมื่อจะเรียนเอาอสุภนิมิต ชนิดที่มีสีเขียวคละด้วยสีต่าง ๆ ... โยคีบุคคลเมื่อจะเรียนเอาอสุภนิมิต ชนิดที่มีหนองไหลเยิ้ม ฉะนี้
ส่วนอรรถาธิบายที่แปลกกัน ดังต่อไปนี้
ในวินีลกอสุภกัมมัฏฐาน โยคีบุคคลพึงยังมนสิการให้เป็นไปด้วยบริกรรมว่า อสุภะมีสีเขียวคละด้วยสีต่าง ๆ น่าเกลียด อสุภะมีสีเขียวคละด้วยสีต่าง ๆ น่าเกลียด ดังนี้ แหละในกัมมัฏฐานบทนี้ อุคคหนิมิต ย่อมปรากฏเป็นสีดำพร้อยไป ส่วนปฏิภาคนิมิต ย่อมปรากฏโดยเป็นสีหนาทึบ
ในวิปุพพกอสุภกัมมัฏฐาน โยคีบุคคลพึงยังมนสิการให้เป็นไป ด้วยบริกรรมว่า อสุภะมีหนองไหลเยิ้มน่าเกลียด อสุภะมีหนองไหลเยิ้มน่าเกลียด ดังนี้ ก็แหละในกัมมัฏฐานบทนี้ อุคคหนิมิต ย่อมปรากฏเป็นเหมือนหนองไหลอยู่ ปฏิภาคนิมิต ย่อมปรากฏเป็นอาการหยุดนิ่งไม่เคลื่อนที่
อสุภะที่ขาดเป็นท่อน จะหาได้ก็ตรงที่บริเวณสนามรบ ที่ดงโจร ที่สฐาน หรือที่ที่พระราชาทรงรับสั่งให้ประหารพวกโจร มีฉะนั้นก็ตรงสถานที่ที่คนถูกพวกสีหะและเสือกัดขาดได้ เพราะเหตุนั้น โยคีบุคคลไปยังสถานที่เห็นปานดังนั้นแล้ว ถ้าแม้ว่าอสุภะที่ขาดเป็นท่อนซึ่งตกอยู่ในทิศต่าง ๆ มาถึงคลองจักษุได้ด้วยอาวัชชนนิจิตอันเดียว ข้อนั้นนับว่าเป็นการดี ถ้าไม่มาก็อย่าเอามือไปจับต้องเอง เพราะเมื่อโยคีบุคคลจับต้องก็จะถึงซึ่งความคยขึ้นไปเสีย เพราะเหตุนั้นพึงใช้คนนิวัต หรือสามเณร หรือใคร ๆ อื่น ให้ทำอสุภะที่ตกอยู่ในทิศต่าง ๆ นั้นรวมเข้าในที่แห่งเดียวกัน เมื่อหาคนอื่นไม่ได้ พึงเอาไม้เท้าหรือไม้ท่อนเขี่ยเข้ามา ทำระหว่างไว้องคุลีหนึ่ง ครั้นเขี่ย