ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๑๔๓] แหละนามว่า ภควา นี้ มีพระคุณเหล่าใดเป็นนิมิต เมื่อจะประกาศพระคุณเหล่านั้น พระสังคีติกาจารย์ทั้งหลายจึงได้ประพันธ์คาถาไว้ ดังนี้ :-
พระผู้มีพระภาคนั้น นักปราชญ์ถวายพระนามว่า ภควา
เพราะทรงเป็นผู้มีโชค (ภคี) เพราะทรงเป็นผู้ส้องเสพ (ภคี)
เพราะทรงเป็นผู้มีส่วน (ภาคี) เพราะทรงเป็นผู้อาเนก
(วิมตตวา) เพราะได้ทรงทำการหักกิเลสบาปกรรม เพราะ
ทรงเป็นครู เพราะทรงเป็นผู้มีบุญบารมี (ภาคยวา) เพราะ
ทรงเป็นผู้มีพระองค์อันอบรมดีแล้วด้วยกุศลธรรมทั้งหลาย
เป็นอันมาก เพราะทรงเป็นผู้ถึงที่สุดแห่งภพ
ส่วนอรรถาธิบายแห่งบทนั้น ๆ ในคาถานี้ นักศึกษาพึงทราบตามนัยที่ตรัสไว้ในคัมภีร์วินีตสนเทศนั้นเถิด
[๑๔๔] แตยังมีนัยอีกดังต่อไปนี้ :-
พระผู้มีพระภาค ทรงเป็นผู้มีบุญบารมี ทรงเป็นผู้หักกิเลสบาปธรรม ทรงเป็นผู้ประกอบด้วยโชคทั้งหลาย ทรงเป็นผู้อาเนก ทรงเป็นผู้ส้องเสพ ทรงเป็นผู้คลายความไปเกิดในภพทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น จึงทรงได้พระนามว่า ภควา
ในบทเหล่านั้นมีอรรถาธิบายดังนี้ นักศึกษาพึงทราบว่าแทนที่จะเฉลิมพระนามว่า ภาคยวา เพราะพระผู้มีพระภาคนั้นทรงมีพระบารมีเช่นทานศีลเป็นต้น อันถึงความยอดยิ่งพร้อมที่จะบันดาลให้บังเกิดโลกิยสุขและโลกุตตรสุขได้ ก็ไปเฉลิมพระนามเสียว่า ภควา ทั้งนี้ เพราะถือเอาลักษณะแห่งภาษา มีการเติมอักษรใหม่และยักย้ายอักษรเป็นต้น หรือเพราะถือเอาลักษณะที่บวกเข้ากัน เช่น ปีโสรท คัพพ์ เป็นต้น ตามนัยแห่งศัพท์ศาสตร์