ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
พึงระลึกถึงความตายโดยความเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าอย่างไร ? พึงระลึกถึงความตายโดยความเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าอย่างนี้ว่า แม้พุทธบุคคลเหล่านั้นทำการย่ำยีศัตรูคือกิเลสทั้งปวงด้วยพลังคือปัญญาและวิริยะของตน ๆ ได้บรรลุปัจเจกสัมโพธิญาณเป็นผู้ตรัสรู้เอง มีอาการดั่งนอแรด แม้ท่านเหล่านั้นยังไม่พ้นจากความตาย ก็ไฉนเราจักพ้นเล่า
ท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่อาศัยนิมิตนั้น ๆ พิจารณาอยู่ เป็นพระสยัมภูด้วยเดชแห่งญาณ บรรลุพระนิพพานเป็นที่สิ้นอาสวะ มีอุปมาเสมือนนอแรด เพราะท่านอยู่ในความประพฤติโดดเดี่ยว แม้ท่านเหล่านั้นก็หาล่วงพ้นความตายไปได้ไม่ จะป่วยกล่าวไปไยในคนทั้งหลายเช่นเราเล่า พึงระลึกถึงความตายโดยความเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าด้วยอาการอย่างนี้
พึงระลึกถึงความตายโดยความเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างไร ? พึงระลึกถึงความตายโดยความเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างนี้ว่า :-
พระผู้มีพระภาค แม้ฉันใด มีพระรูปกายอันวิจิตรไปด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ซึ่งประดับด้วยอนุพยัญชนะ ๘๐ ประการ มีพระธรรมกายอันสำเร็จด้วยพระคุณมีศีลขันธ์เป็นต้นอันบริสุทธิ์ด้วยอาการทั้งปวง ทรงถึงฝั่งแห่งความเป็นผู้มียศใหญ่ ความเป็นผู้มีบุญมาก ความเป็นผู้มีกำลังมาก ความเป็นผู้มีฤทธิ์มาก และความเป็นผู้มีปัญญามากหาผู้เสมอมิได้ ไม่มีผู้เทียบเท่า ไม่มีผู้เปรียบปาน ไม่มีบุคคลจะเทียมทัน เป็นพระอรหันต์ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ แม้พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นก็ยังทรงระงับดับขันธ์โดยพลัน เพราะอาการตกลงแห่งหยาดฝนคือมรณะ เปรียบดัง กองแห่งเพลิงใหญ่ดับไปเพราะฝนตกฉะนั้น
อันความตายนั้นโดยมาสู่อำนาจของพระผู้มีพระภาค ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้มีอานุภาพมากอย่างนี้ โดยไม่