ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๑๙๒] คำว่า ไต ได้แก่ก้อนเนื้อ ๒ ก้อนที่มีขั้วเดียวกัน ไตนั้น โดยสี มีสีแดงอ่อนดังสีเมล็ดทองหลาง โดยสัณฐาน มีสัณฐานดังลูกสะบ้าคู่ของเด็ก ๆ หรือมีสัณฐานดังผลมะม่วงแฝดติดอยู่ในขั้วเดียวกัน โดยทิศ เกิดในทิศเบื้องบน โดยโอกาส ไตนั้นเป็นธรรมชาติที่ติดอยู่กับเอ็นเส้นใหญ่ที่แล่นออกลำคอมีโคนรวมเป็นเส้นเดียวกัน ไปได้หน่อยหนึ่งแล้วแยกออกเป็น ๒ เส้นห่อหุ้มเนื้อหัวใจไว้ โดยปริจเฉท ไตกำหนดด้วยส่วนแห่งไต นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เป็นสภาคกันของไตนั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๑๙๓] คำว่า หทยํ ได้แก่เนื้อหัวใจ หัวใจนั้น โดยสี มีสีแดงดังสีหลังกลีบดอกปทุม โดยสัณฐาน มีสัณฐานดังดอกปทุมคว่ำที่เขาปลีกกลีบชั้นนอกออกแล้วตั้งคว่ำลง ภายนอกเกลี้ยง ภายในเหมือนกันกับภายในแห่งรังรวงขม สำหรับคนมีปัญญาแย้มหน่อยหนึ่ง ของพวกคนมีปัญญาอ่อนคงตูมมิดทีเดียว อนึ่ง ข้างในหัวใจนั้นมีแอ่งขนาดที่เมล็ดขนุนกดตั้งอยู่ได้ เป็นที่ขังอยู่แห่งโลหิตประมาณกึ่งซองมือ ที่มีธาตุและมโนวิญญาณธาตุอาศัยเป็นไป ก็โลหิตนั้นของคนราคจริตมีสีแดง ของคนโทสจริตมีสีดำ ของคนโมหจริตมีสีเหมือนน้ำล้างเนื้อ ของคนวิตกจริตเป็นสีดั่งเยื่อถั่วพู ของคนสัทธาจริตมีสีดั่งดอกกรรณิการ์ ของคนปัญญาจริตใสผ่องไม่ขุ่นมัว ขาวบริสุทธิ์ ปรากฏดั่งสีแก้วมณีแท้ที่เจียระไนแล้ว โดยทิศ เกิดในทิศเบื้องบน โดยโอกาส ตั้งอยู่ระหว่างกลางนมทั้ง ๒ ภายในร่างกาย โดยปริจเฉท หัวใจกำหนดด้วยส่วนของหัวใจ นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เป็นสภาคกันแห่งหัวใจ ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๑๙๔] คำว่า ตับ ได้แก่แผ่นเนื้อคู่ ตับนั้น โดยสี มีสีแดง พื้นเหลืองไม่แดงจัด มีสีดั่งดอกบัวแดง โดยสัณฐาน ที่โคนเป็นแผ่นเดียวที่ปลายเป็น ๒ ง่ามมีสัณฐานดังใบทองหลาง อนึ่ง ตับนั้น ของพวกคนมิใช่เป็นแผ่นโตแผ่นเดียวเท่านั้น ของพวกคน