ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๒๐๓] คำว่า ดี ได้แก่ดี ๒ อย่างคือ ดีที่มีฝัก ๑ ดีที่ไม่มีฝัก ๑ ในดี ๒ อย่างนั้น ดีที่มีฝัก โดยสี มีสีดั่งน้ำนมมะซางข้น ๆ ดีที่ไม่มีฝัก มีสีดังดอกพิกุลเหี่ยว โดยสัณฐาน ดีทั้ง ๒ อย่างมีสัณฐานตามโอกาส โดยทิศ ดีมีฝักเกิดในทิศเบื้องบน ดีไม่มีฝักเกิดในทิศทั้ง ๒ โดยโอกาส ดีที่ไม่มีฝัก ยกเว้นที่ที่พ้นจากเนื้อ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน และหนัง ที่กระจ่าง แห้งผาก ซึมซาบไปทั่วร่างที่เหลือตั้งอยู่ ดั่งหยาดน้ำมันซึมซาบไปทั่วนวลฉะนั้น ซึ่งเมื่อนักกำเริบ สัตว์ทั้งหลายชักให้ตาเหลือง วิงเวียนไป ตัวก็สะทกสะท้านเป็นผื่นคัน ดีที่มีฝักก็ขังอยู่ในฝักดี ซึ่งเป็นดังรังบวบขมใหญ่ตั้งแนบเนื้อ ตับในระหว่างหัวใจกับปอด ซึ่งเมื่อมันกำเริบ สัตว์ทั้งหลายมักเป็นบ้า จิตใจแปรปรวน ละทิ้งหิริโอตตัปปะ สิ่งที่ไม่น่าทำก็ทำได้ คำที่ไม่น่าพูดก็พูดได้ สิ่งที่ไม่น่าคิดก็คิดได้ โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของตน นี้เป็นการกำหนดส่วนที่เป็นสภาคกันแห่งดีนั้น ส่วนการกำหนดส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๒๐๔] คำว่า เสมหะ ได้แก่เสลด ซึ่งมีประมาณเต็มบาตรใบหนึ่งอยู่ภายในร่างกาย เสลดนั้น โดยสี มีสีดั่งน้ำใบแตงหนู โดยสัณฐาน มีสัณฐานตามโอกาส โดยทิศ เกิดในทิศเบื้องบน โดยโอกาส ตั้งอยู่ในกระพุ้งท้อง ซึ่งในเวลาที่กลืนอาหารมีน้ำและข้าวเป็นต้น เมื่อน้ำและข้าวตกลงไป มันก็แยกออกจากกันเป็น ๒ ส่วนแล้วหุ้มห่อเข้าตามเดิม เหมือนอย่างสาหร่ายในน้ำ เมื่อไม้หรือกระเบื้องตกลงไป มันก็แยกออกเป็นส่วนแล้วหุ้มเข้าตามเดิมฉะนั้น อนึ่ง เมื่อมันน้อยไป ท้องจะส่งกลิ่นดั่งซากศพ น่าเกลียดยิ่งนัก ดูจิแตกและดูจิไข่เก่า และท้องนั้นส่งกลิ่นฟุ้ง การเรอก็ดี พูดก็ดี ก็พลอยเหม็นเช่นกลิ่นศพเน่าไปด้วย และคนผู้นั้นจะต้องถูกต่อว่า เธอออกไปส่งกลิ่นเหม็นฟุ้งนัก และมันมีเพิ่มมากขึ้นแล้วก็ปิดกั้นกลิ่นซากศพในภายในกระพุ้งท้องอยู่ได้ ดังแผ่นกระดานปิดวัจจกุฏี ฉะนั้น โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของเสลดเอง นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เป็นสภาคกันแห่งเสลดนั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล