ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๒๐๕] คำว่า น้ำหนอง ได้แก่หนองที่เกิดจากเลือดเสีย หนองนั้น โดยสี มีสีดั่งใบไม้เหลือง แต่ในร่างกายคนตายย่อมมีสีดั่งน้ำข้าวบูดข้น ๆ โดยสัณฐาน มีสัณฐานตามโอกาส โดยทิศ เกิดในทิศทั้ง ๒ โดยโอกาส ชื่อว่าโอกาสของหนอง ซึ่งเป็นที่คุมขัง ตั้งอยู่ประจำหากมีไม่ แต่ในตำแหน่งแห่งร่างกายใด ๆ ที่ถูกถอนหนามตำ ถูกเครื่องประหารกระทบ หรือถูกไฟลวกเอา โลหิตย่อมห้อสุกหรือว่าฝีและต่อมเป็นต้นเกิดขึ้น มันจึงขังอยู่ในที่นั้น ๆ โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของตน นี้เป็นการกำหนดส่วนที่เป็นสภาคกันแห่งหนองนั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๒๐๖] โลหิต ในบทว่า โลหิต นี้ มี ๒ อย่างคือ โลหิตข้น ๑ โลหิตจาง ๑ ในโลหิต ๒ อย่างนั้น โลหิตข้น โดยสี มีสีดั่งน้ำครั่งปนแกไฟ โลหิตจางมีสีดั่งน้ำครั่งใส โดยสัณฐาน โลหิตทั้ง ๒ อย่างมีสัณฐานตามโอกาส โดยทิศ โลหิตข้นเกิดในทิศเบื้องบน โลหิตจางเกิดในทิศทั้ง ๒ โดยโอกาส โลหิตจางซึมซาบทั่วร่างกายที่มีชีวิตทุกแห่ง ต้องอยู่ตามสายช่องแห่งเส้นเอ็น เว้นที่ผม ขน ฟัน และเล็บ ที่ตั้งพ้นจากเนื้อและหนังอันกระด้างและแห้งผาก เลือดข้นท่วมอยู่ภายในได้แห่งตับมีประมาณเต็มบาตรหนึ่ง ค่อย ๆ ซึมไปบนไต หัวใจ ตับ และปอด ทำไต หัวใจ ตับ และปอดให้ชุ่มอยู่เสมอ เพราะเมื่อมันไม่ทำไตและหัวใจเป็นต้นให้ชุ่มอยู่ สัตว์ทั้งหลายจะเกิดกระหายขึ้น โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของโลหิตเอง นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เหมือนกันแห่งโลหิตนั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๒๐๗] คำว่า เหงื่อ ได้แก่ไอปรอท ที่ไหลออกตามช่องขุมขนเป็นต้น เหงื่อนั้น โดยสี มีสีดั่งสีน้ำมันงาใส โดยสัณฐาน มีสัณฐานตามโอกาส โดยทิศ เกิดในทิศทั้ง ๒ โดยโอกาส ชื่อว่าโอกาสแห่งเหงื่อซึ่งเป็นที่ที่มันจะพึงขังตั้งอยู่ทุกเมื่อดังโลหิตหามีไม่ แต่เมื่อใดร่างกายอบอ้าวอยู่ เพราะเหตุต่าง ๆ เช่น ร้อนไฟ ร้อนแดด และความเปลี่ยนแปลงแห่งฤดูเป็นต้น เมื่อนั้นมันจึงไหลออกตามช่องขุมผมและขน