ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
“ตลอดเวลาที่เราได้อุปสมบทแล้วมา ตลอดเวลาที่เราได้มาอยู่ ณ ที่นี้ ความประมาทพลาดพลั้งของเราในระหว่างนี้ไม่มีเลย ช่างเป็นลาภของเธอแท้ ๆ หนอ ท่านผู้นิรทุกข์”
พระวิสาขเถระนั้น เมื่อเดินทางไปยังวัดจิตตลบรรพต ครั้นไปถึงตรงทางแยก ๒ แพร่ง ได้ยินคิดอยู่ว่า “ทางที่จะไปวัดจิตตลบรรพตนั้น จะเป็นทางนั้นหรือว่าทางนี้หนอ” ขณะนั้นนรุกเทวดาที่สิงอยู่ ณ ที่ภูเขาได้เหยียดหัตถ์ออกแล้วชี้บอกแก่พระเถระว่า “ทางนี้เจ้าข้า” พระเถระไปถึงวัดจิตตลบรรพตแล้วก็ได้อยู่ ณ ที่นั้นจนครบ ๔ เดือน ในคืนสุดท้ายได้ตั้งใจไว้ว่า “พรุ่งนี้เราจักต้องไปแต่เช้า” ดังนี้แล้ว จึงเตรียมตัวจำวัด รถเทวนวดตนหนึ่งซึ่งสิงอยู่บนต้นแก้ว ตรงที่ปลายทางจงกรม ได้มานั่งร้องไห้อยู่ที่ขั้นบันได
พระเถระจึงถามว่า “นั่นใคร?” เทพธิดาเรียนตอบว่า “ดิฉันนมลิยา เจ้าข้า” พระเถระ ซักว่า “เธอร้องไห้ทำไม?” เทวดาเรียนว่า “เพราะอาศัยเหตุที่พระผู้เป็นเจ้าจะจากไป เจ้าข้า” พระเถระจึงถามว่า “เมื่อฉันอยู่ ณ ที่นี่ เป็นคุณประโยชน์อะไรแก่พวกเธอ หรือ?” เทพธิดาเรียนตอบว่า “ท่านคะ เมื่อพระผู้เป็นเจ้าอยู่ ณ ที่นี้ พวกเทวดาและอมนุษย์ทั้งหลายต่างก็ได้มีเมตตาอารีแก่กันและกัน เจ้าค่ะ แต่บัดนี้เมื่อพระผู้เป็นเจ้า จะจากไปเสียแล้ว พวกเทวดาและอมนุษย์ก็จะจัดทำการทะเลาะวิวาท จักกล่าวคำหยาบคายเสียหายแก่กันและกันเป็นแน่เจ้าค่ะ” พระเถระจึงได้บอกแก่เทพธิดาว่า “ถ้าฉัน อยู่ ณ ที่นี้ ความอยู่ผาสุกสำราญย่อมมีแก่พวกเธอ ฉันดีใจมาดังนี้ แล้วได้อยู่ ณ วัดนั้นต่อไปจนครบ ๔ เดือนอีก ครั้นครบ ๔ เดือนแล้ว ก็ได้คิดจะไปเหมือนอย่างเดิมอีก แม้เทพธิดานมลิยานั้นก็ได้ไปร้องไห้เหมือนอย่างนั้นอีก โดยอุบายนี้ พระเถระเลยอยู่ ณ ที่วัดนั้นและปริพพาน ณ ที่วัดฉันนั้นแล เมตตาวิหารบุคคลย่อมเป็นที่รักใคร่ เป็นที่เจริญใจของอมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้
๖. ประการที่ ๖ ที่ว่า เทวดาทั้งหลายคอยเฝ้ารักษา นั้น อธิบายว่า เทวดาทั้งหลายย่อมคอยเฝ้ารักษาเมตตาวิหารบุคคลเสมือนมารดาบิดาคอยเฝ้ารักษาบุตร ฉะนั้น