ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อรติ ความไม่ยินดีด้วยเป็นข้าศึกไกลของมุทิตาพรหมวิหาร เพราะมีส่วนเข้ากันไม่ได้โดยส่วนของตน ด้วยเหตุดังนี้ ผู้ปฏิบัติจึงจำต้องเจริญมุทิตากัมมัฏฐานโดยไม่ต้องเกรงกลัวแต่อรตินั้น ก็แหละ จักยินดีด้วย จักเบื่อหน่ายในเสนาสนะอันสงัดหรือในกุศลธรรมอันยิ่งด้วยในขณะเดียวกัน ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะพึงทำได้
อัญญาณุเบกขา ความเพิกเฉยเพราะความไม่รู้อาศัยกามคุณ เป็นข้าศึกใกล้ของอุเบกขาพรหมวิหาร เพราะมีส่วนเข้ากันได้โดยไม่พิจารณาถึงโทษและคุณเหมือนกัน อัญญาณุเบกขาอาศัยกามคุณ มาในบาลีมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ มีอาทิว่า:-
“เพราะเห็นรูปด้วยตา อุเบกขาความเพิกเฉยย่อมเกิดแก่ปุถุชนผู้ยังเขลา ยังหลง ยังชนกิเลสไม่ได้เป็นส่วน ๆ ยังไม่ชนะบาปกรรม ยังมองไม่เห็นโทษ ศึกษายังไม่ถึงข้อดยังเป็นอันธปุถุชน อุเบกขาชนิดนี้นั้นยังไม่ล่วงพ้นกิเลสซึ่งมีรูปเป็นอารมณ์ ฉะนั้น อุเบกขานี้จึงเรียกว่า อุเบกขาอาศัยกามคุณ”
ราคะ ความกำหนัด ปฏิฆะ ความขัดเคือง เป็นข้าศึกไกลของอุเบกขาพรหมวิหาร เพราะมีส่วนเข้ากันไม่ได้โดยส่วนของตน ด้วยเหตุดังนั้น ผู้ปฏิบัติจึงจำต้องเพ่งเฉยโดยไม่ต้องเกรงกลัวแต่ราคะและปฏิฆะนั้น แต่ที่จะเพ่งเฉยด้วย จักกำหนัดหรือขัดเคืองกันในขณะเดียวกันด้วย ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะพึงทำได้
[๒๖๖] ก็แหละ กัตตุกัมยตาฉันทะ คือความพอใจใคร่ที่จะทำการปฏิบัติเป็นเบื้องต้นของพรหมวิหารทั้งหมดทั้ง ๔