ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๒๗๕] กับบรรดาอรูปสมาบัติทั้ง ๔ ที่ท่านอาจารย์พุทธโฆสะ ยกขึ้นแสดงไว้ต่อ ลำดับพรหมวิหารนิเทศ พระโยคีผู้ต้องการจะเจริญอากาสานัญจายตนสมาบัติเป็นต้น เห็นโทษในกสิณรูปด้วยอำนาจแห่งโทษมีการต้องอาชญาเป็นต้น และแห่งอาพาธดังพัณฑณโรคตา โรคหูเป็นต้นทั้งหลายเหล่านี้ แล้วขจัดฌานให้เกิดในกสิณทั้ง ๙ อย่าง มีปฐวีกสิณเป็นต้น กสิณเดกสิณหนึ่ง เว้นปริจินนากาสกสิณเสีย เพื่อการก้าวล่วงกสิณรูปนั้น เพราะพระบาลีว่า “ก็เมื่อรูปยังปรากฏอยู่แล การจับท่อนไม้ การจับศัสตรา การทะเลาะ การยึดถือความเห็นที่ผิดกันและการวิวาทกัน ย่อมมีขึ้นได้เพราะรูปเป็นเหตุ แต่เหตุทุกอย่างนั้นไม่มีเลยโดยประการทั้งปวงในอรูปฌาน เธอรำชัดดังนี้แล้วย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความหน่าย เพื่อคลายกำหนัด และเพื่อความดับรูปทั้งหลายนั้นแล
แม้กสิณรูปจะเป็นสิ่งที่พระโยคีนั้นก้าวล่วงได้ด้วยอำนาจรูปาวจรจตุตถฌานก็ดี ถึงอย่างนั้น เพราะเหตุที่แม้รูปแห่งกสิณก็ยังนับว่าเป็นรูปมีส่วนเปรียบด้วย กรรูปนั่นเองฉะนั้น พระโยคีนั้นจึงเป็นผู้ต้องการก้าวล่วงรูปกสิณแม้นั้น
ถามว่า - จะก้าวล่วงได้อย่างไร ?
ตอบว่า - เปรียบเหมือนคนกลัวงู ถูกงูไล่ในป่า จึงหนีไปโดยเร็ว เห็นใบตาลที่มีลวดลาย หรือเถาวัลย์ หรือเชือก หรือช่องแผ่นดินที่แตกระแหงในที่ที่ตนหนีไป ย่อม กลัวย่อมสะดุ้ง ไม่ต้องการจะเห็นสิ่งเหล่านั้นเลย