ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อนึ่ง เปรียบเหมือนคนที่อยู่บ้านแห่งเดียวกันกับคนที่จองเวรกัน ซึ่งกระทำแต่ความพินาศแก่กันและกัน ถูกคนจองเวรคนนั้นคอยเบียดเบียนด้วยการจะฆ่า การจองจำและเผาเรือนเป็นต้น จึงย้ายไปเพื่ออยู่อาศัยยังบ้านอื่น ได้เห็นคนแม้ในบ้านนั้นที่มีรูปร่างและเสียงพูดคล้ายกับคนที่จองเวรกัน ย่อมกลัวย่อมสะดุ้ง ไม่ต้องการเห็นคนนั้นเลย
ในข้อนั้น มีการเทียบเคียงกันอย่างนี้
กาลเวลาที่พร้อมเพรียงแห่งกรัชรูป ด้วยสามารถทำให้เป็นอารมณ์แก่ภิกษุ เปรียบเหมือนกาลเวลาที่คนเหล่านั้นถูกงูกัด หรือคนที่จองเวรกันเบียดเบียน กาลเวลาที่ก้าวล่วงกรัชรูป ด้วยอำนาจรูปาวจรจตุตถฌานของภิกษุ เปรียบเหมือนการหนีไปโดยเร็วและการย้ายไปยังบ้านอื่นของคนเหล่านั้น ความกำหนดแม้กสิณรูปว่า กสิณรูปนี้ก็มีส่วนเปรียบกับกรัชรูปนั่นเอง แล้วต้องการจะก้าวล่วงกสิณรูปนั้นเสียของภิกษุ เปรียบเหมือนความที่คนเหล่านั้นได้เห็นใบตาลที่มีลวดลายเป็นต้นในที่ที่ตนหนีไป และคนที่เหมือนกับคนจองเวรกันในบ้านอื่น เกิดความกลัวความหวาดเสียวไม่ต้องการจะเห็น
ก็ในอธิการนี้ ควรกล่าวถึงอุปมาเป็นต้นว่า สุนัขถูกสกรุกรทำร้าย และคนกลัวผี
[๒๗๖] ก็เพราะพระโยคีนั้น เป็นผู้เบื่อหน่ายต้องการจะหลีกจากกสิณรูปอันเป็นอารมณ์แห่งจตุตถฌานด้วยประการฉะนี้ เป็นผู้มีวสีอันสั่งสมแล้วโดยอาการ ๔ ออกจากรูปาวจรจตุตถฌานอันชำนาญ เห็นโทษในฌานนั้นว่า “จตุตถฌานนี้กระทำรูปที่เราเบื่อหน่ายแล้วให้เป็นอารมณ์” และว่า “ฌานนี้มีโสมนัสเป็นข้าศึกอยู่ใกล้” และว่า “ฌานนี้หยาบกว่าสันตวิโมกข์” ส่วนในอรูปฌานนี้ไม่มีความเป็นองคที่หยาบ อนึ่ง จตุตถฌานนี้มีองค์ ๒ ฉันใด แม้อรูปฌานทั้งหลายก็เหมือนกันฉันนั้น